شناسايي عوامل مؤثر بر توسعه طبيعت‌گردي پايدار از ديدگاه گردشگران جنگل‌هاي مانگرو خمير، قشم

مقدمه و هدف: توسعه طبيعت‌گردي پايدار در هر منطقه نيازمند شناخت جامعي از مسائل و عوامل مؤثر اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي است. امروزه‌ ‌در‌ ‌مقياس‌ ‌جهاني‌ ‌اين‌ ‌موضوع‌ ‌پذيرفته‌ ‌شده است‌ ‌‌كه‌ طبيعت‌گردي ‌‌بايد‌ ‌مرتبط‌ ‌با‌ ‌بوم‌شناسي،‌ ‌‌حفاظت‌ ‌از ‌محيط‌‌‌زيست‌ ‌و‌ ‌بهره‌گيري‌ ‌مناسب‌ ‌و‌ ‌طولاني‌ ‌مدت‌ ‌از‌ ‌‌طبيعت‌ با حداقل‌ ‌تغيير‌ ‌در‌ توازن‌ ‌محيط‌ ‌‌طبيعي‌ ‌و‌ ‌‌آسيب‌رساني‌ ‌همراه باشد. هنگامي كه سفر به يكي از شاخص‌هاي رضايت گردشگران تبديل شود، ‌تحقق اهداف و تمايل گردشگران از سفر موجب افزايش تعداد گردشگراني مي‌شود كه به‌طور مكرر از اين ‌مناطق بازديد مي‌كنند.‌ طبيعت‌گردان و گردشگران عموماً به دنبال تجاربي هستند كه به آ‌نها حس نزديكي به جذابيت‌هاي طبيعت و جوامع ‌بومي را القاء كند و در درجه اول اين امر موجب جذب آنها به اين مناطق مي‌شود. در اين راستا، جنگل‌هاي مانگرو خمير، قشم يكي از بوم سازگان هاي طبيعي و ارزشمندي است كه توجه برنامه‌ريزان و بازديدكنندگان را به‌عنوان عمده‌‌ترين مقاصد توسعه طبيعت‌گردي، به خود جلب كرده‌ است. طبيعت‌گردي در اين رويشگاه‌‌ها، به‌عنوان فعاليت‌هاي فراغتي گردشگران در طبيعت و مبتني بر سفرهاي ‌هدفمند همراه با ديدار ‌و برداشت‌هاي فرهنگي و معنوي از جاذبه‌هاي طبيعي و لذت از ‌پديده‌هاي گوناگون در منطقه گسترش يافته است‌. با توجه به ‌رشد روزافزون جمعيت و تقاضاي بالاي بازديدكنندگان به توسعه فعاليت‌هاي ‌طبيعت‌گردي در بوم سازگان هاي ‌بكر و ساحلي و همچنين فقدان برنامه‌ريزي مناسب براي ‌توسعه طبيعت‌گردي پايدار در رويشگاه‌هاي جنگلي مانگرو خمير، قشم منجر شد تا در اين پژوهش براي حفاظت بيشتر از اين رويشگاه‌ها به شناسايي و بررسي عوامل مؤثر بر توسعه طبيعت‌گردي پايدار از ديدگاه گردشگراني كه با اهداف گوناگون به اين منطقه سفر مي‌كنند پرداخته شود.مواد و روش‌ها: روش انجام پژوهش توصيفي-تحليلي است و اطلاعات مورد نياز به شيوه اسنادي، پيمايشي و تكميل پرسشنامه جمع‌آوري شد. جامعه آماري پژوهش، گردشگران و طبيعت‌گرداني هستند كه براي گذران اوقات فراغت و بازديد از منطقه به جنگل‌هاي مانگرو خمير، قشم سفر مي‌كنند. حجم نمونه گردشگران با استفاده از فرمول كوكران و با ضريب اطمينان 90 درصد براي پرسشگري محاسبه شد. در اين راستا به توزيع 100 پرسشنامه‌ به روش تصادفي در بين گردشگران پرداخته شد. تجزيه‌وتحليل ‌نتايج مطابق با پرسشنامه‌هاي سنجش شده از روش طيف ليكرت، با استفاده از آزمون‌هاي آماري توصيفي و استنباطي در نرم افزار ‌SPSS‌ انجام شد. ابتدا نرمال بودن داده‌ها با استفاده از آزمون ‌كولموگراف-اسميرنوف بررسي شد و با توجه به اينكه داده‌ها غيرنرمال بودند، از آزمون‌هاي ناپارامتريك (من-ويتني، ‌كروسكال واليس، نكويي برازش و عدم وابستگي) و همچنين آزمون استنباطي تحليل عاملي اكتشافي استفاده شد.يافته‌ها: نتايج نشان داد، همبستگي و رابطه معني‌داري بين جنسيت، سن و تحصيلات با تعداد بازديد از ‌جاذبه‌هاي ‌گردشگري در منطقه وجود ندارد. درحالي‌كه بين سطح درآمد گردشگران و تعداد دفعات بازديد آنها رابطه مستقيم و معناداري مشاهده شد. همچنين ‌شناخت بازديدكنندگان از مقصد مي‌تواند در مراجعه طبيعت‌گردان مؤثر باشد.‌ نتايج آزمون عدم وابستگي نيز حاكي از آن است كه يكي از دلايل عدم مراجعه يا تعداد دفعات كم بازديد از جنگل‌هاي مانگرو خمير، قشم حاكي از شناخت ناكافي و سطح آگاهي پايين گردشگران از جاذبه‌هاي طبيعي اين منطقه است، از اين‌رو رابطه مستقيم و معني‌داري بين اين دو عامل وجود دارد و همچنين عدم شناخت توانمندي‌هاي طبيعي منطقه در بازديد و مراجعه به آن مؤثر است. علاوه بر اين، تحليل اهداف و تمايل گردشگران به بازديد از جنگل‌هاي مانگرو خمير، قشم نشان داد كه بيشترين بار عاملي به‌دست آمده مربوط به جنبه‌هاي زيباشناختي و چشم‌اندازهاي ‌متنوع در منطقه ‌است و به‌طوركلي هدف اصلي گردشگران از بازديد و مراجعه به اين رويشگاه‌هاي زيستي، بهره‌گيري ‌از جاذبه‌هاي طبيعي و چشم‌اندازهاي بكر و زيباي منطقه است.‌نتيجه‌گيري كلي: در توسعه طبيعت‌گردي، يكي از مهم‌ترين عواملي كه ‌كمتر به آن پرداخته مي‌شود تقاضاي گردشگران و ‌طبيعت‌گردان به سفر و اهداف آ‌نها از بازديد و مراجعه ‌به مقصد است كه با آگاهي از اين موضوع مي‌توان به ‌برنامه‌ريزي صحيح در راستاي حفاظت از منابع طبيعي و ‌همچنين كسب رضايت گردشگران از سفر به اين ‌مقاصد طبيعي دست يافت. ‌بر اساس نتايج به‌دست آمده از نظر گردشگران عمده‌ترين عامل توسعه طبيعت‌گردي در جنگل‌هاي مانگرو خمير، قشم جاذبه‌ها و چشم‌اندازهاي طبيعي موجود در اين منطقه است كه توانمندي‌هاي طبيعت‌گردي آن منجر به افزايش تقاضا و تمايل گردشگران به بازديد از اين منطقه شده است. بنابراين با توجه به اينكه محدوده موردبررسي به‌عنوان يكي از مناطق تحت حفاظت محيط‌زيست با غناي گونه‌اي بالا و ذخاير ارزشمند زيستي است، توسعه طبيعت‌گردي بايد در چارچوب اصول پايداري و مطابق با توان و ظرفيت منطقه انجام شود و همچنين الزامات محيط‌زيستي در آن رعايت شود. در اين راستا با برنامه‌ر‌يزي مناسب و طرح جامع گردشگري مي‌توان به توسعه طبيعت‌گردي پايدار و افزايش درآمد اقتصادي منطقه دست يافت.