بررسي تغييرات ويژگي‌هاي خاك در تيپ‌هاي خالص و آميخته راش در جنگل‌هاي غرب گيلان

مقدمه و هدف: طبقه بندي رويشگاه هاي جنگلي يكي از اساسي ترين كارها براي مديريت بهينه است كه داراي مفاهيم كاربردي و بلندمدت مانند تنظيم ساختار جنگل ها، افزايش بهره وري جنگل، انتخاب گونه هاي تندرشد مناسب براي جنگلكاري هاي پربازده، افزايش بازده چوب براي تسهيل رابطه عرضه و تقاضا، احياي جنگل ها، افزايش دسترسي به منابع جنگلي و همچنين ايفاي عملكرد بوم شناسي جنگل ها است. در سال هاي اخير استفاده از عوامل مختلف براي طبقه بندي رويشگاه ها روز به روز گسترش بيشتري پيدا كرده است. هدف اين تحقيق بررسي تغييرات مهم ترين ويژگي هاي خاك را در رويشگاه هاي راش در منطقه ناو اسالم است. مواد و روش ها: اين تحقيق در سري سه حوزه هفت ناو اسالم و در پارسل هاي 336، 320، 318 و 350 انجام شد. پارسل 320 به عنوان پارسل شاهد در نظر گرفنه شد. براي بررسي و تعيين تيپ هاي درختي در سطح پارسل هاي مورد بررسي، 84 قطعه نمونه مربعي شكل به ابعاد 20 ×20 متر به صورت منظم تصادفي با شبكه آماربرداري به ابعاد 200 ×150 برداشت شد. در هر قطعه نمونه، علاوه بر ثبت مشخصات شيب، جهت و ارتفاع از سطح دريا، متغيرهاي نوع گونه، ارتفاع و قطر برابرسينه تمام گونه هاي درختي برداشت شد. سپس تيپ هاي درختي قطعه نمونه هاي موردنظر با استفاده از تحليل دوطرفه گونه هاي شاخص TWINSPAN تعيين شدند. براي تعيين محل پروفيل هاي خاك، نقشۀ شكل زمين تهيه و با درنظر گرفتن تنوع ويژگي هاي رويشگاهي و مساحت شكل زمين ها، 35 قطعه نمونه در واحدهاي همگن مشخص شد و پروفيل ها در اين واحدها حفر و نمونه هاي خاك از افق‌هاي A و B خاك برداشت شدند. پس از حفر هر پروفيل در تيپ هاي موردنظر، مقطع عمودي هر پروفيل براساس مشخصات تفكيك كننده مانند رنگ، بافت و يا ساختمان خاك به قسمت هاي مختلف تفكيك شد. سپس از هر يك از افق هاي تفكيك شده A و Bنمونه خاك گرفته و به آزمايشگاه منتقل شدند. سپس در محيط آزمايشگاه خشك و پس از كوبيدن از الك دو ميلي متري عبور داده شد و مهم ترين ويژگي هاي خاك مورد بررسي قرار گرفتند. براي بررسي روابط بين ويژگي هاي خاك و تيپ‌هاي درختي، از تحليل تطبيقي متعارفي (CCA)، تجزيه واريانس يك‌طرفه (ANOVA) و آزمون دانكن استفاده شد.يافته ها: بر اساس نتايج آناليز TWINSPAN، منطقه مورد نظر به پنج تيپ درختي شامل راش خالص، آميخته راش-پلت، آميخته ممرز- راش همراه، توسكا آميخته راش- ممرز و آميخته راش- شيردار طبقه بندي شد. مطابق نمودار حاصل از رسته بندي، درصد رس، ترسيب كربن و ارتفاع از سطح دريا در افق A با جهت مثبت محور اول همبستگي معني داري نشان دادند و كربن آلي، فسفرقابل دسترس و پتاسيم تبادلي و ترسيب كربن با جهت منفي محور دوم همبستگي معني دار نشان دادند. در افق B درصد شن و ارتفاع از سطح دريا با جهت مثبت محور اول و درصد رس، كربن آلي، فسفر قابل دسترس، پتاسيم تبادلي و ترسيب كربن با جهت منفي محور دوم همبستگي معني دار نشان دادند. هر پنج تيپ درختي تحت تأثير ارتفاع از سطح دريا و درصد رس در افق A بودند. اما تيپ راش خالص، آميخته راش- شيردار و آميخته راش- ممرز تحت تأثير درصد رس در افق B و ترسيب كربن در هر دو افق و پتاسيم در افق A بودند. تيپ هاي آميخته راش-ممرز، راش-شيردار و راش-افرا تحت تأثير درصد شن در هر دو افق و فسفر قابل دسترس و پتاسيم تبادلي در هر دو افق بودند. نتايج آناليز واريانس ويژگي هاي فيزيكي و شيميايي خاك نشان داد كه اختلاف معني داري بين ميانگين جرم مخصوص ظاهري، درصد رس، درصد شن، درصد رطوبت اشباع، اسيديته، درصد كربن آلي، فسفر قابل دسترس، پتاسيم تبادلي و ترسيب كربن در بين تيپ هاي درختي وجود دارد، درحالي كه اختلاف معني داري بين ميانگين ويژگي هاي درصد سيلت و درصد تخلخل در بين تيپ هاي درختي مشاهده نشد. همچنين نتايج نشان داد كه اختلاف معني داري بين ميانگين درصد كربن آلي، فسفر تبادلي و پتاسيم قابل دسترس در دو افق خاك وجود دارد، درحالي كه اختلاف معني داري بين ميانگين جرم مخصوص ظاهري، درصد رس، درصد سيلت، درصد شن، درصد رطوبت اشباع، درصد تخلخل، اسيديته و ترسيب كربن در دو افق خاك وجود ندارد.نتيجه گيري كلي: بر اساس نتايج اين پژوهش در تيپ هايي كه گونه راش غالبيت بيشتري دارد از نظر شرايط خاك چندان مناسب نيستند و تيپ هاي آميخته راش در رويشگاه هاي با شيب بيشتر و ارتفاع كمتر مستقر شده اند و كم عمق بودن خاك و كمبود مواد مغذي از شرايط اصلي خاك هاي اين رويشگاه ها است. در اين تحقيق نشان داده شده است كه خاك يكي از شرايط محيطي بسيار مهم است كه ارتباط معني دار آن با تيپ هاي درختي تأييد شده است. بنابراين مي توان از خاك به عنوان شاخصي مناسب براي تفكيك تيپ هاي جنگلي استفاده كرد.