فراتحليل متغير حجم سرپاي جنگل در جنگل‌هاي راش هيركاني

مقدمه و هدف: پژوهش هاي متعددي براي برآورد حجم سرپا در جنگل‌هاي راش هيركاني انجام شده است؛ به طوري كه نتايج متفاوتي از اين پژوهش ها حاصل شده است. فراتحليل يك روش آماري كمي براي تركيب نتايج مجموعه اي از پژوهش هاي جداگانه است، پژوهش هايي كه همه درباره يك موضوع مشخص هستند. در روش‌هاي فراتحليل با جمع‌آوري داده‌هاي چند پژوهش، تعداد نمونه‌هاي مورد بررسي بيشتر و بنابراين دامنه تغييرات و احتمالات كوچك تر مي‌شود، در نتيجه اهميت يافته‌هاي آماري افزايش مي‌يابد. در فراتحليل، اگر بين مقالات مورد استفاده، همگني وجود داشته باشد از مدل با اثرهاي ثابت و اگر بين مقالات مختلف ناهمگني (متنوع) وجود داشته باشد، از مدل با اثرهاي تصادفي براي تركيب كردن مقالات مختلف استفاده مي‌شود. از اين رو در يك فراتحليل، مجموعه اي از پژوهش ها در جنگل‌هاي راش هيركاني بررسي شد. در اين پژوهش علت وجود تفاوت در حجم سرپاي توده در مناطق مختلف جنگل هاي هيركاني نيز استدلال هايي بيان شده است. اين اولين پژوهش فراتحليل در زمينه حجم سرپا در راشستان هاي هيركاني است.مواد و روش‌ها: پژوهش هاي مرتبط با موضوع حجم سرپا در پايگاه هاي ملي و بين‌المللي بدون محدوديت زماني تا زمستان 1401 جستجو شدند. در اين پژوهش پس از بررسي دقيق مقالات متعدد، از داده هاي (ميانگين، انحراف معيار و تعداد نمونه) 18 پژوهش اصيل مرتبط با متغير حجم سرپا در جنگل‌هاي راش هيركاني استفاده شد. اين پژوهش‌ها در مجلات International Journal of Agricultural and Biosystems Engineering، European Journal of Forest Research و Natural Areas Journal و (ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺟﻨﮕﻞ و ﺻﻨﻮﺑﺮ اﻳﺮان (هفت پژوهش)، ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎي ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﺎوري ﭼﻮب و ﺟﻨﮕل (سه پژوهش)، بوم شناسي جنگل هاي ايران (سه پژوهش)، جنگل و فرآورده هاي چوب (يك پژوهش) و پژوهش و توسعه جنگل (يك پژوهش)) چاپ شده بودند. در اين پژوهش، فقط برآورد حجم سرپا (نه رويش حجم سرپا) در نظر گرفته شد. در برخي از موارد داده هاي مورد نياز مانند انحراف معيار در مقالات چاپ شده وجود نداشت كه اين دسته از مقالات از روند فراتحليل خارج شدند يا در موارد خيلي كم با دسترسي به داده هاي خام نويسندگان، مورد محاسبه قرار گرفت. اين داده ها به نام هاي مختلف از قبيل حجم سرپا، حجم سرپاي توده، حجم سرپاي جنگل و رويش حجمي در جنگل‌هاي با ويژگي هاي ساختاري متفاوت در اين مقالات وجود داشت. به‌دليل معني دار شدن آزمون كوكران كيو (P≤0. 05) و مقادير بيشتر از 75 درصد براي آماره I2، از مدل اثرهاي تصادفي براي فراتحليل استفاده شد. براي يافتن منبع ناهمگني بين پژوهش ها، تحليل زيرگروه بر اساس مناطق جغرافيايي (استان) و تركيب توده انجام شد. نتايج يك فراتحليل را مي‌توان در قالب يك نمودار انباشت نشان داد كه عمومي ترين و رايج ترين روش نمايش اندازه هاي اثر است. در اين پژوهش از نرم‌افزار Comprehensive meta-analysis ver. 3 استفاده شد.يافته‌ها: ميانگين حجم سرپاي توده با توجه به معني دار شدن آزمون كوكران كيو و شاخص I2 بر اساس مدل اثرهاي تصادفي 805/386 سيلو در هكتار (بازه اطمينان 95 درصد: 689/438-920/334) براي جنگل‌هاي راش هيركاني برآورد شد. كم‌ترين و بيش‌ترين اين مقدار به ترتيب به مقدار 3/252 و 685 سيلو در هكتار در جنگل‌هاي مازندران بود. بيشترين پژوهش در مكان‌هاي مختلف جنگل هاي راش در استان مازندران انجام شد. تحليل زيرگروه بر اساس استان (مناطق جغرافيايي) نشان داد بيشترين اين مقدار بر اساس مدل تصادفي در جنگل‌هاي استان گيلان به مقدار 45/424 سيلو در هكتار (بازه اطمينان 95 درصد: 469/571-438/277) است. كمترين آن به مقدار 638/285 سيلو در هكتار (بازه اطمينان 95 درصد: 013/404-264/167) بر اساس مدل تصادفي در جنگل‌هاي استان گلستان برآورد شد. فراتحليل حجم سرپا در جنگل هاي هيركاني بر اساس تركيب گونه درختي نشان داد بيشترين اين مقدار بر اساس مدل تصادفي براي تيپ خالص راش به مقدار 272/394 سيلو در هكتار (بازه اطمينان 95 درصد: 417/510-688/277) است. كمترين آن به مقدار 147/385 سيلو در هكتار (بازه اطمينان 95 درصد: 344/444-949/325) براي تيپ راش آميخته به دست آمد. طبق نتايج اين فراتحليل، حجم سرپا در جنگل هاي راش هيركاني در تيپ خالص راش به اندازه 125/9 سيلو در هكتار بيشتر از تيپ راش آميخته است.نتيجه‌گيري كلي: ميانگين حجم سرپا در جنگل‌هاي راش هيركاني در حدود 386 سيلو در هكتار برآورد شد. بيشترين اين مقدار در جنگل‌هاي گيلان در حدود 424 سيلو در هكتار است. بيشترين اين مقدار براي تيپ خالص راش به مقدار 394 سيلو در هكتار است. بر اين اساس، در برنامه ريزي هاي مديريتي براي حفظ پايداري و تحمل مناسب توده، توصيه مي شود حجم سرپاي توده در حد ميانگين حفظ شود. برآورد مقدار ميانگين مشخصه هاي ساختاري در بزرگ مقياس اطلاعات كمّي از وضعيت ساختاري جنگل ها براي اتخاذ سياست مناسب و نزديك به واقعيت را فراهم مي آورد.