جايگاه ياددهي- يادگيري نوآور و كارآفرين در دانشگاه نسل سوم و وضعيت دانشگاه‌هاي ايران (موردمطالعه: پنج دانشگاه ايراني)

هدف: دانشگاه نسل سوم از ايده‌هاي اصلي براي مشاركت نهاد دانشگاه در فرايند توسعه محلي و ملي و حضور تأثيرگذار در محيط پيرامون و جامعه جهاني است. توسعه كارآفريني از راهبردهاي كليدي براي ارتقاي مسئوليت‌پذيري اجتماعي نهاد علم و تحقق اهداف تغييرات اجتماعي و توسعه پايدار است. آنچه از مفهوم دانشگاه نسل سوم در محافل دانشگاهي برجسته شده است، دانشگاه به‌مثابه يك سازمان تك‌بُعدي، مشابه با مؤسسات دانش‌بنيان است كه صرفاً بر كارآفريني اقتصادي- فني تمركز دارد. در اين برداشت نادرست از دانشگاه نسل سوم، كاركردهاي اصلي و ذاتي دانشگاه شامل آموزش، پژوهش و اجتماعي- فرهنگي واجد اولويت معرفي نمي‌شود. در اين مقاله، نشان داده شده است كه آموزش و ياددهي- يادگيري نوآور و كارآفرين در دانشگاه نسل سوم داراي جايگاه ويژه‌اي است. روش‌شناسي: در اين پژوهش، وضعيت ياددهي- يادگيري نوآور و كارآفرين در پنج دانشگاه موردمطالعه برمبناي «چارچوب راهنماي دانشگاه كارآفرين» و «چارچوب مؤسسۀ آموزش عالي نوآور» كميسيون اروپايي و سازمان همكاري‌هاي اقتصادي و توسعه، به روش تطبيقي ارزيابي شده است. يافته‌ها: بر اساس اين پژوهش، دانشگاه‌ها با رسالت عام و خاص خود براي حركت در مسير كار‌آفريني دست‌كم بايد در هشت بُعد به‌صورت هم‌زمان و متوازن اقدام كنند: 1. اصلاح و تعالي فرايند رهبري و حكمراني، 2. تقويت و تكميل ظرفيت‌هاي مالي و انساني، 3. ارتقاي سطح ياددهي- يادگيري، 4. آماده‌سازي و پشتيباني از كارآفرينان، 5. تبادل دانش و همكاري مؤثر و هم‌افزا با جوامع محلي، منطقه‌اي و ملي، 6. افزايش سطح تحرك بين‌المللي، 7. تحوّل ديجيتال، 8. تلاش براي فعليت آثار و نتايج كارآفريني. به‌علاوه، ياددهي- يادگيري نوآور و كارآفرين بايد به يكي از ابعاد اصلي و اساسي دانشگاه كارآفرين تبديل شود. اين در حالي است كه سطح ياددهي- يادگيري نوآور و كارآفرين در دانشگاه‌هاي موردمطالعه در حد مطلوب و مورد انتظار نبوده و بين وضعيت موجود و وضعيت مطلوب فاصله قابل‌تأملي وجود دارد. بحث و نتيجه‌گيري: بر اساس ارزيابي وضعيت دانشگاه‌هاي موردمطالعه، اهتمام به آموزش نوآور و كارآفرين به‌اندازه كافي نبوده و در فرايند تحول به دانشگاه كارآفرين، بايد بيش‌ازپيش به ارزش و اهميت ياددهي- يادگيري نوآور و كارآفرين تمركز شود. تحول به دانشگاه نسل سوم بايد هم‌زمان با تقويت كاركرد آموزش نوآور و كارآفرين به‌عنوان هستۀ مركزي نهاد و زيست‌جهان دانشگاه باشد. لازم است رهبران نظام آموزش عالي و دانشگاه‌ها اهتمام ويژه‌اي در سطوح سياست‌گذاري، برنامه‌ريزي و اجرا براي ارتقاي سطح آموزش نوآور و كارآفرين جامعه دانشگاهي داشته باشند.