الگوهاي حكمراني آموزش عالي در تجارب جهاني: مرور واقعيت‌ها در آينه پژوهش‌ها

هدف: در قرن بيست‌ويك، همگام با نيازهاي جديد جامعه، دانشگاه نيز بايستي به خواسته ها و انتظارات مختلف پاسخ دهد و خود را با آن ها همگام سازد. همين حركت آگاهانه، سبب تغيير در اهداف نهاد مذكور شده است و براي رسيدن به آن، به فرآيندهاي حكمراني جديد تن مي دهد. هدف اين پژوهش احصاء تجربه كشورهاي مختلف در حكمراني آموزش عالي بوده و در اين راستا، سعي شد تا از دل اين تجارب، الگوهاي غالب براي حكمراني در آموزش عالي شناسايي گردد. روش: پژوهش حاضر مبتني بر رويكرد توصيفي تحليلي و با استفاده از روش مطالعه اسنادي كتابخانه اي صورت گرفت. در اين راستا با بهره گيري از روش مرور روايتي، اسناد علمي در پايگاه هاي اطلاعاتي گوگل اسكالر، سايتس دايركت و وايلي مورد بررسي قرار گرفت. با بررسي مطالعات علمي درباره موضوع موردنظر، 238 سند شناسايي شد. سپس 87 منبع بر اساس چكيده گزينش گرديد كه از اين تعداد در نهايت 54 سند به صورت هدفمند و به ‌عنوان نمونه پژوهش انتخاب و به روش تحليل تفسيري مورد واكاوي قرار گرفت. يافته ها و نتيجه گيري: در نتيجه تحليل محتواي تجارب حكمراني در آموزش عالي چهار مقوله اصلي استخراج شد: الگو هاي حكمراني دانشگاهي در تجارب جهاني (الگو هاي دولت محور، خودراهبري دانشگاهي و بازار محور)، عوامل موثر بر حكمراني آموزش عالي (عوامل زمينه ساز بر شكل گيري حكمراني دانشگاه ها، عوامل مداخله گر در حكمراني دانشگاه ها)، نتايج و پيامدهاي حكمراني در آموزش عالي (پيامدهاي فردي، محيطي، سازماني) و دانشجويان در حكمراني آموزش‌عالي (حوزه هاي مشاركت دانشجويان و سطوح مشاركت دانشجويان). نتايج حاصل از تحليل پژوهش‌هاي مرورشده نشان داد كه در قاره آسيا مي‌توان شاهد حكمراني دولت ملي بود؛ به‌طوري‌كه در اين قاره، الگو هاي بروكراتيك و سياسي در اداره دانشگاه ها بيشتر مشهود است و لايه هايي از حمايت بازار نيز ديده مي شود. در قاره اروپا به دليل پيشگامي در اين حوزه، الگوي خودراهبري جاري و ساري است. همچنين براساس بررسي مطالعات، كشورهاي آفريقايي از الگوي كنترل دولت به سمت الگوي تحت نظارت دولت حركت كرده‌اند.