كنترل ژنتيكي عملكرد دانه و صفات مرتبط با آن در ذرت تحت شرايط كم‌آبي

با توجه به اهميت توليد ذرت و تأثير تنش كم آبي در كاهش عملكرد اين محصول، برآورد اجزاي ژنتيكي و وراثت پذيري صفات براي تعيين روش به نژادي تحت تنش كم آبي امري ضروري در برنامه هاي به نژادي مي باشد. نسل هاي حاصل از تلاقي دو لاين اينبرد ذرت شامل B73 (لاين مادري) و MO17 (لاين پدري)، SC704 (F1) و نيز نسل هاي F2، BC1،BC2  و F3 به‌منظور برآورد اثرات ژني و وراثت پذيري صفات عملكرد، اجزاي عملكرد و مورفولوژيكي مطالعه شدند. هفت نسل ذرت با استفاده از روش تجزيه ميانگين نسل ها تحت شرايط آبياري كامل، تنش متوسط و شديد كم آبي مورد ارزيابي قرار گرفتند. آزمايش در قالب طرح بلوك هاي كامل تصادفي با 20 تكرار در هر واحد آزمايشي طي دو سال زراعي 99-1398 در ايستگاه تحقيقاتي كشاورزي دانشگاه تبريز انجام گرفت. نتايج تجزيه واريانس مركب دو سال و مقايسات ميانگين تحت سه رژيم آبياري مختلف نشان داد كه تنش كم ‌آبي باعث كاهش معني‌ دار تمامي صفات مورد مطالعه (به‌جز نسبت ريشه به ساقه) شد. نتايج تجزيه ميانگين نسل ‌ها سهم بالاي اثرات ژني غيرافزايشي را در كنترل ژنتيكي صفات عملكرد دانه، قطر بلال، تعداد رديف دانه، وزن بلال (در شرايط آبياري كامل)، وزن صددانه، ارتفاع بوته، وزن‌تر اندام هوايي، عملكرد بيولوژيك و شاخص برداشت نشان داد. با توجه به اين نتايج گزينش در نسل ‌هاي تفرق پيشرفته و روش اصلاحي مبتني‌بر هيبريداسيون مي ‌تواند جهت بهبود اين صفات مؤثر واقع شود. هم چنين، سهم بارز اثرات ژني افزايشي در كنترل توارث صفات طول بلال، وزن بلال (در هر دو شرايط تنش) و نسبت ريشه به ساقه بيانگر اين است كه براي اصلاح اين صفات و بهره‌گيري از واريانس افزايشي، گزينش در نسل‌ هاي در حال تفرق اوليه و والدين اينبرد مي ‌تواند مؤثر باشد. هيبريد SC704 و اينبرد MO17 در مقايسه با اينبرد B73، كم ترين درصد تغيير را در شرايط تنش كم‌ آبي نشان دادند كه بيانگر پتانسيل عملكرد بالا و پايداري آن ‌ها در شرايط تنش بود.