تصوير شاهنشاهان هخامنشي در نوشته هاي آيسخولوس و هرودت: مقايسه روايت ها

اين پژوهش روايت هاي آيسخولوس و هرودت از شاهنشاهان هخامنشي را به تصوير كشيده و مي كوشد تا نشان دهد ايشان چگونه روايتي از شاهنشاهان هخامنشي به دست داده و در اين باره بر چه منابعي تكيه كرده اند. اهميت آن در درك بهتر نحوه تاريخ نگاري هرودت و بهره بردن آن از روايت آيسخولوس در كنار ديگر منابع است. پرسش اصلي و مسأله اي كه مطرح بوده، اين است كه آيسخولوس و هرودت هر يك در روايت خويش از چه منابعي بهره برده و چگونه روايتي به دست داده اند. رويكرد و روش تحقيق در اين پژوهش، انديشه اي است. به اين معني كه روايات آيسخولوس و هرودت را در كنار يكديگر مي گذارد تا دريابد چگونه روايتي از شاهنشاهان هخامنشي به دست داده اند. فرضيه يا مدعاي اصلي اينكه آيسخولوس كه خود شاهد لشكركشي ايرانيان بوده، در عين اينكه روايتي دست اول به دست مي دهد، بر مبناي الگوي تراژدي هاي يوناني به بازنويسي آن پرداخته و هرودت در حالي كه تا حد زيادي تحت تأثير روايت آيسخولوس از شاهنشاهان هخامنشي و لشكركشي خشيارشا به يونان است، در روايت خويش از منابع ديگري نيز بهره برده است. داده ها و نتيجه آنكه روايت هاي آيسخولوس و هرودت از شاهنشاهان هخامنشي و لشكركشي خشيارشا به يونان شباهت ها و تفاوت هايي نشان مي دهند. روايت آيسخولوس بر مبناي الگوي تراژدي هاي يوناني، به روايت لشكركشي خشيارشا به مثابه شاهي مي پردازد كه پندارهاي واهي اش او را به اعمال گستاخانه اي مي كشانند كه سرنوشت محتومي از جانب خدايان دربردارد. روايت هرودت نيز تا حد زيادي برگرفته از روايت آيسخولوس است. فراز و فرودهايي كه هرودت در زندگي شاهنشاهان هخامنشي و به‌ويژه خشيارشا به تصوير مي كشد و تأثير دخالت خدايان و سرنوشت در زندگي آنها، همگي يادآور تراژدي هاي يونان باستان، در اينجا به‌طور مشخص ايرانيان آيسخولوس مي باشند. در عين حال هرودت از منابع ديگري نيز بهره برده و جزئيات بيشتري نسبت به آيسخولوس به دست مي دهد تا به مثابه يك مورخ، دلايل و عوامل اين لشكركشي را نشان دهد. با وجود اين، روايت آيسخولوس دهه ها مقدم بر روايت هرودت بوده و به روزگار واقعه نزديك تر است. همچنين روايت وي از شاهنشاهان هخامنشي، آن‌گونه كه از زبان آتوسا، داريوش و خشيارشا روايت مي شود، تفاوت هايي با روايت هرودت دارد كه قابل توجه اند.