بررسي دلايل شكل ‌گيري تصوف در سده‌ هاي آغازين بر اساس نظريه هژموني آنتونيو گرامشي

از رويكردهاي اجتماعي و فكري رايج در تاريخ، عرفان و تصوف است كه از زمان شكل گيري تا اوج و كمال با تغييراتي همراه بوده است. اين رويكرد علي‌رغم تأثير در مؤلفه‌هاي ديگر، از عوامل گوناگوني نيز تأثير پذيرفته است و در ضمن اين تعامل‌ها بستري ايجاد شده است كه سبب رواج يا كسادي مكتب تصوف شده است. اين مقاله با روش تحليلي- توصيفي و استفاده از منابع كتابخانه‌اي معتبر، دلايل ظهور تصوف و متصوفه را بر اساس نظرية هژموني آنتونيو گرامشي مورد بررسي قرار داده است. هژموني به معني قدرت و تسلط است. به عقيدة گرامشي، هژموني بدون اجبار با تكيه بر اقناع و رضايت عمومي صورت ميگيرد. نتيجه پژوهش نشان ميدهد در سده‌هاي آغازين كه دورة زمينه و جوانه تصوف به شمار ميرود، مسائل فرهنگي، سياسي و مذهبي و به‌خصوص مسائل اجتماعي، ايدئولوژيكي بسياري در قدرت يافتن تصوف نقش داشته‌اند كه عبارتند از: اهميت دين و مذهب و فطرت خداآشناي انسان، ظهور دين اسلام، توجه به باطن شريعت، اوضاع اجتماعي جامعه، ظهور برخي از شخصيت‌ها، طرح مباحث حقيقي تصوف، ظهور برخي از فرقه‌ها، سبك زندگي پيامبر(ص) و ياران ايشان، كمك صوفيان به مردم مظلوم، تحرير كتاب، درون‌نگري زاهدان، گرايش به تزهد، اعتقاد بر فاني بودن دنيا، باور به دوري از نفس‌پرستي، باور به پاداش و جزا، باور به مراقبت از اعمال، رويكرد پادشاهان به تصوف و صوفي كه سبب شده است تصوف و متصوفه در زمرة گروه هژمون قرار بگيرند و اذهان عمومي را نه با زور بلكه با رضايت و رهبري سياسي به جانب اقناع و خشنودي رهنمون شوند.