بررسي وجوه رمانتيك در مخزن‏الاسرار نظامي با توجه به صورخيال

بنابر اعتقاد رمانتيسم‏ ها جنبه‏ هايي از هستي انسان، به ‏ويژه جنبه‏ هايي از زندگي‏ دروني وجود دارد كه كاملاً ناديده انگاشته شده ‏است. به‏ همين‏ خاطر، سخنوران مكتب‏ رمانتيسم‏ در پي آفريدن آثار ادبي به ياري احساسات‏ دروني درآمدند . از نظر شاعر رمانتيك، وظيفۀ شعر تنها تأثيرگذاري در مخاطب است، نه رساندن پيام، توضيح و آرايش‏ انديشه. باتوجه به درون‏ گرايي و تصويري بودن آثار نظامي، به‏ ويژه مخزن‏ الاسرار، وي را مي‏ توان شاعر سبك‏ عراقي با مظاهر رمانتيك به حساب‏ آورد. هدف و مسئلۀ اصلي پژوهش حاضر، بررسي وجوه و مختصات برجستۀ مكتب رمانتيسم در مخزن‏الاسرار نظامي است، تا نشان دهيم كدام وجوه مكتب ‏رومانتيسم در مخزن ‏الاسرار جلوۀ بيشتري دارد و زمينۀ بروز اين وجوه چيست؟ در اين پژوهش با روش تحليلي - توصيفي، مبتني بر مطالعۀ كتابخانه‏ اي، به تجزيه و تحليل مخزن‏الاسرار، براساس وجوه و ابعاد رمانتيك پرداخته شد، ضمن بيان زمينه‏هاي انديشۀ رمانتيكي از قبيل؛ طبيعتگرايي، عشق، كشف‏ و شهود و... به بررسي اين خصايص با تأكيد بر صورخيال همچون تشبيه و استعاره و... در مخزن ‏الاسرار پرداخته ‏شده‏ است. نتيجۀ پژوهش گوياي آن است كه برخي وجوه‏ رمانتيسم از جمله طبيعت‏ گرايي، عشق، آزادي و... در اين اثر نمود دارد. در واقع نظامي با استفاده از عناصر طبيعت و خيال توانسته تصويرهاي زنده‏اي را خلق كند. همچنين نظامي براي محو مرزهاي ميان انسان و طبيعت، انديشه و شيء و محو مرز زبان و جهان‏ واقعي به مانند رمانتيسم‏ها از استعاره با ظرفيت بالا استفاده‏ كرده‏ است. از اين‏رو بسامد استعارۀ‏مكنيه، تشبيه و تشخيص در مخزن‏الاسرار بالا است. اين نشان‏ مي‏ دهد كه مخزن‏الاسرار به مانند مكتب ‏رمانتيسم تصويرگرا و درون‏نگر است.