متن شناسي و تحليل آموزه‌هاي تعليمي و عرفانيِ ملاحتِ احمدي منظومه اي اخلاقي در مدح نبي (ص)

محمد كاظم صاحب (قرن يازدهم قمري) متخلص به مسيح البيان از شاعران خوش قريحه و در عين حال كمتر شناخته شدۀ روزگار صفوي است كه در برخي منابع نيز با شاعر ديگري اشتباه گرفته شده است. آثار وي مشتمل بر ديوان و مجموعه مثنوي هايي است به عناوين ملاحت احمدي، صباحت يوسفي، آينه خانه و پري خانه. ديوان وي را يكي از محققان در سال هاي گذشته تصحيح و طبع كرده است، اما مثنوي هاي صاحب هنوز تصحيح و منتشر نشده است. مسئلۀ پژوهش فعلي در ناشناخته ماندن مثنوي ملاحت احمدي و عدم توجه به ارزش هاي متني و ادبي اثر است. در اين نوشتار مثنوي ملاحت احمدي كه از جمله منظومه هاي تعليمي و آييني ادب فارسي در عصر صفوي است، از منظر متن شناسي و با روش تحليل و توصيف محتواي كيفي مورد بحث و بررسي قرار گرفته است. ملاحت احمدي در بحر خفيف سروده شده است؛ كليّت اثر به ستايش نبي مكرم اسلام (ص) اختصاص دارد. مهم ترين خصيصۀ اثر، جنبۀ آييني منظومه است. ضمن متن حكايات كوتاه و بلند بسياري كه بعضاً رنگ و بوي واقعيت دارند نيز نقل شده است و شاعر گاه با زباني صريح و مستقيم و گاه در خلال همين حكايات و تمثيلات آموزه هاي تعليمي و عرفاني را با زباني غير مستقيم و با لحني ساده و بي پيرايه براي مخاطبان تبيين مي كند. از جمله عناصر تعليمي پربسامد و مؤكد در منظومه؛ اهتمام شاعر نسبت به نفي اخلاق ذميمه و ملكه ساختن فضايل معرفتي است؛ توضيح و تبيين مباني و اصطلاحات عرفاني و مباحث تفسيري قرآن و حديث را نيز وجهۀ همّت شاعر بوده است. سبك اثر تا حد زيادي متأثر از حديقۀ سنايي است، زبان اثر نسبتاً روان و استوار است و گاهي لحن و رنگ و بوي غنايي نيز در شعر تنيده شده است.