بررسي و تحليل كاركرد تعليمي« امر و نهي » در غزليات شمس

متون ادبي زبان فارسي، همواره از مهم‌ترين مصاديق و كارآمدترين عناصر تعليم و تبيين آموزه‌هاي تربيتي و اخلاقي جامعه به شمار آمده‌اند. حال با در نظرگرفتن اين حقيقت كه متون عرفاني ذاتاً و في نفسه رسالت تعليمي و انتقال آموزه‌هايي تعالي‌بخش دارند؛ مي‌توان دريافت كه بررسي و تحليل وجوه تعليمي اين آثار با رويكردهاي پژوهشي مختلف، يك ضرورت به شمار مي‌آيد. مولانا يكي از شاخص‌ترين چهره‌هاي عرفاني- تعليمي ادب فارسي است كه با بررسي سخن وي مي‌توان سويه‌هاي كارآمد پيوند عرفان و تعليم را آشكار ساخت. وي براي تبيين و ابلاغ تعاليم روحاني خود، از همه شگردهاي زباني و بلاغي بهره مي‌گيرد. در اين زمينه، علم معاني و ابزارهاي بلاغي آن؛ به‌ويژه اغراض ثانوي جملات، به دليل آنكه بيشتر به ظرايف و ظرفيّت‌هاي دروني سخن و انديشه‌ها وتعاليم عارف مي‌پردازد، توانسته در خدمت رسالت هدايت‌محور اين شاعر قرار گيرد. هدف نگارنده در پژوهش حاضر بررسي، دريافت و معرفي تلاقي تعليم و عرفان با استفاده از امر و نهي در غزليات مولاناست. اين كه آيا غزليات شمس به عنوان اثري عاشقانه- عارفانه، مي‌تواند به عنوان اثري تعليمي قلمداد شود؟ و امر و نهي چگونه و چقدر توانسته در خدمت وجه تعليمي كلام مولانا باشد؟ روش بررسي در اين مقاله تحليلي- توصيفي با مطالعه موردي غزليات شمس است. نتايج حاصل نشان مي‌دهد؛ با توجه به نگاه مخاطب‌محور مولانا در سخنانش و نيز آنكه در كاربرد امر و نهي، حضور مخاطب زنده و پويا است؛ توانسته در اين اثر با وجود ماهيت غيرتعليمي و غنايي آن، به دوشيوه مستقيم و غيرمستقيم و با هدف ارشاد و تعليم به بيان انديشه هاي تعليمي خود بپردازد.