بررسي بُعد تعليمي مثنوي مولانا بر اساس نظريه تداعي ‌گرايي (مطابق با آراي زيگموند فرويد و كارل گوستاو يونگ)

حوزه اين مقاله، ادبيات، عرفان و روانشناسي با محوريت مثنوي مولوي است. با پيدايش نظريه‌هاي ادبي و غيرادبي از جمله نظريه‌هاي روانشناختي، ارتباط چند سويه بين علوم مختلف پديد آمده؛ از جمله، ارتباط بينارشته‌اي ادبيات، روانشناسي و عرفان. اين اتفاق باعث گرديد تا ادبيات، به خوانشي كاربرد محور مبدل گردد. ادبيات به ياري نظريه‌هاي روانشناسي، بر جذابيت علمي و عملي خود در متون ادبي و عرفاني افزوده است؛ ازجمله موضوعات مطرح در اين مقاله، مقوله تداعي است. تداعي، يكي از توانمندي‌هاي ذهني و به عنوان يك سبك تعليمي، جايگاه ويژه‌اي در متون ادبي، به‌خصوص در ژانر عرفاني بر عهده دارد. در سبك آموزشي تداعي، آموزش از پيش تعيين‌شده نيست. اين سبك، روند آموزش را در جريان تعليم، مشخص مي‌سازد و غيرمنتظره روي مي‌دهد. ويژگيهاي ديگر آن، پويايي ساختار متن، پروردگي سخن، تنوع انديشگاني، چندلايگي، كاركرد روان‌درماني و... است. موضوع ديگر مقاله، بررسي كاركرد تعليمي برون و درون قصه‌اي مثنوي و نيز شناخت ناخودآگاه فردي و جمعي بر اساس نظريه تداعي است. پژوهش حاضر به روش كتابخانه‌اي انجام شده و نشان مي‌دهد كه چگونه مي‌توان از تداعي به شناخت ناخودآگاه فردي و جمعي بر اساس نظريه فرويد و يونگ دست يافت. موضوع ديگر مقاله، تحليل ساختار شخصيت و ابعاد ذهن فرويد و فرايند تفرد يونگ با تكيه بر بعد تعليمي و روانشناختي رؤيا با محوريت حكايت‌هاي مثنوي معنوي بوده است. اين پژوهش نشان مي‌دهد كه رؤيا، شاهراه دستيابي به ضمير ناخودآگاه است. مولوي در اين حكايت‌ها، به مخاطب مي‌آموزد كه لازمه رسيدن به توازن شخصيت و فرايند تفرد، تعامل يكپارچه ابعاد شخصيت رواني است.