فضايل اخلاقي در كتاب اخلاق محسني ( بر مبناي تقسيم بندي خواجه نصيرالدين طوسي در كتاب اخلاق ناصري)

كتاب اخلاق محسني يكي از آثار ارزشمند سده نهم و دهم هجري است. ملاحسين واعظ كاشفي سبزواري اين كتاب را با هدف تعليمي به رشتۀ نگارش درآورد. كاشفي به تعليم آموزه‌هاي اخلاقي اهتمام ورزيده و پند و اندرز حاكمان را بر مبناي حكمت، جوهره اصلي كتاب خود قرار داده است. وي در مقدمه كتاب صراحتا اعلام مي‌كند كه مخاطبانش شاهان و ملازمان آنهاست و در ادامه به اين موضوع اشاره مي كند كه داشتن چهل صفت بارز اخلاقي است كه شاه را شاه كرده و شاه نگاه داشته كاشفي اين آموزه‌هاي اخلاقي را تحت تاثير تعليمات در كتاب اخلاق ناصري ياد مي كند كه به صورت مستقيم يا غيرمستقيم از طريق بيان حكايت و تمثيل، مخاطب خود را به سوي فضايل اخلاقي سوق مي‌دهد. پژوهش حاضر در نظر دارد فضايل اخلاقي موجود ‌در كتاب اخلاق محسني را با توجه به تقسيم‌بندي موازين اخلاقي در كتاب اخلاق ناصري مورد بحث و بررسي قرار دهد تا مشخص كند كاشفي در تدوين اين كتاب تا چه اندازه به تقسيم بندي‌هاي خواجه نصيرطوسي نزديك بوده است. نوع رويكرد نگارنده در اين مقاله توصيفي - تحليلي و بر مبناي مرور تفكرات تعليمي خواجه نصير در اخلاق ناصري و تطبيق آنها با اخلاق محسني است. نتايج پژوهش حاكي از آن است كه در بين فضايل اخلاقي كه در كتاب مطرح شده عدالت و شجاعت جايگاه خاص و ويژه‌اي دارند و در زندگي فردي و اجتماعي انسان نقش تعيين كننده ايفا مي‌كنند. برخي فضايل مانند عبادت جنبۀ فردي دارند و برخي مانند عدالت جنبۀ اجتماعي كه با رعايت اين موازين جامعه روي آباداني مي‌بيند.