جايگاه فرهنگ عامه در فهم ادبيات: بررسي زبان‌شناختي شعر «عم‌اوغلي»

مقالۀ پيش رو در تلاش است تا تأثير فرهنگ عامه بر درك و فهم شعر تركي آذربايجاني را بررسي نمايد. بدين منظور، شعر عم‌ اوغلي سرودهٔ سيفي اردبيلي به عنوان پيكرهٔ زباني اين پژوهش انتخاب شده است. روش پژوهش در اين مقاله، توصيفي-تحليلي است. براي تحليل اشعار، از اصول زبان‌ شناسي مخصوصاً ارتباط ميان زبان و فرهنگ استفاده شده است. نتايج پژوهش حاضر نشان مي‌ دهد كه لايه‌ هاي زباني از جمله آواها، واج‌ ها، واژه ‌ها، عبارات، باهم‌ آيي ‌ها، بندهاي دستوري، ضرب‌ المثل ‌ها و پيش‌ فرض‌ ها در كنار لايه ‌هاي فرهنگي متنوعي در اين شعر به كار رفته است كه با ميزان و نوع فهم و همچنين نحوهٔ برقراري ارتباط با شنوندۀ شعر رابطۀ مستقيم دارند. بنابراين، علل تأثيرگذاري شعر عم ‌اوغلو، علاوه بر اجراي فوق ‌العادۀ آن از طرف سليم مؤذن ‌زادۀ اردبيلي را مي‌توان در دو مورد جستجو كرد: الف) استفادهٔ حداكثري از ظرفيت زباني در سطوح مختلف زبان تركي؛ ب) تسلط شاعر بر بافت فرهنگي و اجتماعي آذربايجان و استفاده از طرح‌واره ‌هاي فرهنگي و تلفيق و به ‌كارگيري آن‌ها در سطوح زباني مذكور براي انتقال معني به شنونده. تغيير تصوير ذهني خواننده يا شنوندهٔ شعر، به اشتراك گذاشتن پيش‌ فرض‌ هاي زباني و فرهنگي و استفاده از خصوصيات آوايي/واجي زبان به منظور انتقال معاني مدنظر شاعر، نمونه ‌هايي از اين موارد است.