ارزيابي ديدگاه محمد مجتهد شبستري در انكار واقع‌نمايي گزاره‌هاي معاد در قرآن كريم

واقع‌نمايي به معناي نشان‌دادن وجود عيني اشيا در خارج از ادراك ماست. اين نظريه در خصوص گزاره‌هاي ديني و قرآني، از مسائل چالش‌برانگيز در دهه‌هاي اخير بوده است؛ درحالي‌كه واقع‌نمايي گزاره‌هاي معاد به جهت عدم تحقق بالفعل، مورد ترديد و انكار برخي متفكران قرار گرفته است. فيلسوفان مسلمان قضاياي مربوط به معاد را در عين واقع‌نمايي، از سنخ حقايق صادق مي‌دانند؛ البته توانايي تحقق تجربي ندارد؛ بلكه به تناسب قضاياي فلسفي، قابل تحليل عقلي و ارجاع به علم حضوري است. اما تجربه‌گرايان در اثبات‌پذيري و واقع‌نمايي گزاره‌هاي ديني مناقشه كرده‌اند و مجتهد شبستري با وجود اعتقاد به خدا، منكر واقع‌نمايي گزاره‌هاي مربوط به معاد در قرآن است؛ بنابراين پرسش اصلي اين است كه ديدگاه مجتهد شبستري در انكار واقع‌نمايي چيست و چگونه تحليل مي‌شود؟ اين پژوهش ضمن نقد ديدگاه مجتهد شبستري با روش توصيفي‌-‌تحليلي به بررسي و اثبات واقع‌نمايي گزاره‌هاي معاد در قرآن مي‌پردازد. نتايج حاكي از اين پژوهش اين است كه گزاره‌هاي معاد در قرآن با توجه به اينكه از نوع گزاره‌هاي تجربي نيست و از متكلم حكيم صادر شده است، بايد با معيار متناسب خود سنجيده شود؛ همچنين گزاره‌هاي موجود در قرآن با صراحت، واقع‌نمايي آيات مربوط به معاد را به اثبات مي‌رساند.