نقدي بر ديدگاه جايگزيني تقوا به جاي اخلاق در هندسۀ معارف دين

رابطۀ اخلاق با دين از ديرباز موضوع مباحثات فلسفي و الهياتي بوده است. در سال‌هاي اخير، اين ايده كه ناسازگاري اخلاق با دين واقعيت دارد، به اَشكال مختلفي مطرح شده و طرفداراني پيدا كرده است. در اين ميان، عده‌اي دين را به نفع اخلاق تخطئه مي‌كنند و عده‌اي ديگر اخلاق را از اعتبار ساقط و جانب دين را تقويت مي‌كنند. در اين نوشتار، ديدگاه يكي از طرفداران رويكرد اخير كه در رسانۀ ملي بازتاب داشته، مورد تحليل انتقادي قرار گرفته است. ايدۀ اصلي «جايگزيني تقوا به جاي اخلاق» است. پس از بررسي ابعاد مختلف اين ايده، به برخي از مهم‌ترين كاستي‌هاي آن اشاره شده است. اين كاستي‌ها بدين قرارند: ابتناي ايده بر دركي نابسنده از اخلاق، بي‌توجهي به مضامين قرآن و روايات شيعي ناظر به جايگاه ويژۀ اخلاق در دين، بي‌توجهي به لوازم منطقي بي‌اعتباركردن اخلاق فطري و پيشاديني. جمع‌بندي نوشتار حاضر اين است كه تأكيد بر ناسازگاري اخلاق و دين و پيشنهاد جايگزيني تقوا به جاي اخلاق، نه‌تنها از منظر ديني قابل دفاع نيست؛ بلكه درنهايت به نفع دين‌داري جوانان نخواهد بود.