ارزيابي آرا اصولي فيض كاشاني در كتاب معتصم‌الشيعه

نگرش اخباري و اصولي دو روش فهم دين از متون اصلي در ميان انديشمندان شيعي است كه بيش از چهار قرن از نزاع‌هاي فكري و يا ايجاد و شكل‌گيري مكاتب گوناگون ميان طرفداران آنها را پشت سر گذاشته است. پژوهش حاضر در پي پاسخگويي به اين پرسش است كه آرا اصولي فيض كاشاني در كتاب معتصم‌الشيعه چگونه بازتاب يافته است. بررسي توصيفي - تحليلي اين مسئله حاكي از آن است كه فيض كاشاني، از علماي شيعي قرن يازدهم، با وجود ديدگاه‌هاي اخباري، و استناد و اتكا وي به روايات، اما نگرش به دور از هرگونه افراط و تفريط او از عقل و نقل را در كاربست عملي‌اش در كتاب معتصم‌الشيعه به مثابۀ كتاب فقهي فيض را شاهديم. تأثيرپذيري از مسلك اساتيد اخباري، برداشت سوء از برخي فتاواي مبهم فقهي ايشان در گذشته، تناسب‌نداشتن برخي ديدگاه‌هاي وي با برهان‌هاي موجود نزد خويش، و ... سبب شد فيض را كه اغلب داراي آرا اعتدالي در نظرياتش است، به اخباري‌گري متهم كنند و دامنۀ اختلاف آراي ميان اصوليان و اخباريان شيعي را بيش از پيش گستردش دهد؛ حال آنكه تمايل‌نداشتن ايشان در همراهي با نظر مشهور از اخباريان مبرهن است و پايبندي وي به نگرش اصوليان در مواضع فراواني، مانند اجماع، حجيت ظاهر قرآن، حجيت عقل، رجوع به آرا و نظريات اصوليان، عدم جمود در اخبار، و ... به ميزاني است كه انكار آن ممكن نخواهد بود.