ارزيابي كمي كيفيت خاك در كاربري‌ها و شيب‌هاي مختلف در حوزه آبخيز بابلرود، جنوب استان مازندران

كيفيت خاك تحت تأثير كاربري اراضي و درجه شيب قرار مي گيرد و ارزيابي آن نقش مهمي در توسعه پايدار و مديريت منابع خاك دارد. اين پژوهش به منظور ارزيابي كيفيت خاك در كاربري ها و شيب هاي مختلف در حوزه آبخيز بابلرود در جنوب استان مازندران انجام شد. فاكتورهاي مورد مطالعه شامل كاربري اراضي در پنج سطح (جنگل طبيعي، مرتع، شاليزار، باغ مركبات و اراضي زراعي) و كلاس شيب در پنج سطح (0-2، 2-5، 5-8، 8-12 و شيب بالاي 12درصد) مي باشند. 89 نقطه نمونه برداري تعيين و نمونه برداري از عمق صفر تا 20 سانتي متري خاك انجام شد. هفده ويژگي خاك شامل قابليت هدايت الكتريكي، اسيديته، كربن آلي، نيتروژن كل، درصد شن، سيلت و رس، تخلخل، ميانگين وزني و هندسي قطر خاكدانه، درصد خاكدانه هاي درشت و ريز، درصد آهك، رس قابل پراكنش در آب، كربن آلي ذره اي، كربن آلي عجين شده با بخش معدني و ذخيره كربن آلي به عنوان مجموعه كل ويژگي ها (TDS) در نظر گرفته شدند. سپس با استفاده از روش تجزيه به مؤلفه هاي اصلي (PCA) پنج ويژگي ذخيره كربن آلي، درصد خاكدانه هاي درشت، قابليت هدايت الكتريكي، درصد سيلت و رس به عنوان حداقل ويژگي هاي مؤثر (MDS) انتخاب شدند. در ادامه كيفيت خاك با استفاده از دو شاخص كيفيت تجمعي (SQIa) و كيفيت وزن دار ((SQIw و هر كدام در دو مجموعه TDS و MDS به دو روش خطي و غيرخطي ارزيابي شدند. نتايج هشت شاخص كيفيت خاك نشان داد جنگل با درجه خوب و خيلي خوب داراي بهترين كيفيت و شاليزار داراي ضعيف ترين كيفيت خاك است. در بين شاخص هاي ارزيابي شده، تنها شاخص SQIw-TDS-NL، كاهش كيفيت خاك با افزايش درجه شيب را نشان داد. وجود ضرائب تبيين 0.82 و 0.89 بين دو مجموعه MDS و TDS به ترتيب در SQIaو SQIw به روش غيرخطي، نشان دهنده امكان استفاده از MDS بجاي TDS در منطقه مطالعاتي است. همچنين با توجه به ضريب همبستگي 0.85 بين ذخيره كربن آلي و SQIw-MDS-NL، شاخص SQIw-MDS-NL براي ارزيابي كيفيت خاك منطقه پيشنهاد مي گردد.