نقشه برداري نيمه تفصيلي سطوح پلايايي غرب درياچه اروميه و نقش آنها در توليد ريزگردها

پسروي سواحل درياچه ها و در معرض فرسايش بادي قرار گرفتن رسوبات بستر، در نتيجه تغيرات اقليمي و كاهش بارندگي، پديده اي خطرناك در مناطق خشك و نيمه خشك جهان مي باشد. ريزگردهاي ايجاد شده از چنين محيط هايي، اغلب شور بوده و اثرات زيست محيطي مخرب متعددي از جمله شور شدن زمين هاي كشاورزي و تشديد جنگل زدايي را دارند. اهداف پژوهش حاضر عبارت از مطالعه سطوح پلايايي غرب درياچه اروميه و بررسي پتانسيل توليد گردوغبار توسط اين سطوح بود. بدين منظور تمام اراضي برجاي مانده از پسروي درياچه اروميه در حاشيه غربي انتخاب گرديدند. با استفاده از تصاوير ماهواره اي و نرم‌افزار گوگل ارث، سطوح پلايايي مختلف شكل گرفته، جداسازي شده و مرزهاي ترسيم شده اين سطوح با مرزهاي واقعي در صحرا مطابقت داده شدند. سپس 130 نمونه خاك از عمق 0 تا 5 سانتي متري سطوح مختلف در طول فصل هاي بهار و تابستان 1398 برداشته شدند و خصوصيات فيزيكوشيميايي، ميانگين وزني قطر خاكدانه ها (MWD) و درصد مواد سست فرسايش‌پذير (LEM) اندازه گيري شدند و در نهايت نقشه سطوح پلايايي در نرم‌افزار ArcGIS تهيه گرديد. براساس نتايج حاصل از اين پژوهش، هفت سطح مختلف پلايايي در منطقه مطالعاتي شناسايي شد كه شامل سطوح رسي؛ سطوح رسي-نمكي؛ سطوح نمكي؛ سطوح شني-نمكي؛ شن هاي ساحلي، پهنه هاي شني و فن دلتا بودند. هركدام از اين سطوح نيز به‌دليل تفاوت در برخي از خصوصيات مورفولوژيكي، نوع و تراكم پوشش گياهي، پايداري سله هاي سطحي يا خصوصيات فيزيكوشيميايي، به واحدهاي نقشه مختلفي تقسيم شدند. از ميان سطوح مطالعه شده، سفره هاي شني كه در بخش هاي شمالي منطقه مطالعاتي و در مجاورت روستاي جبل كندي واقع شده اند، بالاترين مقدار مواد فرسايش پذير (89.7 درصد) را دارا بودند كه اين مقدار، معادل 53.8 تن در هكتار خاك مي باشد. نتايج مقايسه ميانگين خصوصيات خاكي مختلف در بين سطوح پلايايي نشان داد كه بالابودن درصد شن، پايين بودن ميانگين وزني قطر خاكدانه ها كه خود تابعي از ساير خصوصيات است و همچنين كم بودن ماده آلي، خاك اين مناطق را بسيار حساس به توليد گردوغبار نموده است. در اين مناطق، توسعه پوشش گياهي و يا كمك به ايجاد سله هاي سطحي (فيزيكي، شيميايي و يا بيولوژيكي)، مي توانند كمك شاياني به كنترل توليد ريزگردها از اين سطوح نمايد.