شواهدي از يك اقيانوس حلقوي ديرينه پيرامون خرده قاره ايران مركزي (علوم پايه)

پيشينه و اهداف:مجموعه‌هاي افيوليتي به عنوان بقاياي سنگ‌كره اقيانوسي تعبير مي‌شوند كه پس از زوال اقيانوس‌ها، بر روي لبه قاره‌ها جايگزين شده‌اند. افيوليت‌هاي ‌ايران، به عنوان بقاياي ناشي از بسته شدن اقيانوس تتيس (يا نئوتتيس) و سرشاخه‌هاي آن در دو منطقه برونزد دارند: 1) افيوليت‌هاي هم روند با كوهزاد زاگرس، و 2) مجموعه‌هاي افيوليتي پيرامون خرده قاره ايران مركزي. روش ها:مقايسه اين دو مجموعه افيوليتي حاكي از آن است كه تفاوت‌هاي آشكاري با يكديگر دارند. از اين‌رو، به منظور رسيدن به محيط زمين‌ساختي شكل‌گيري آنها، ابتدا ويژگي‌هاي زمين‌شناسي، سنگ‌شناسي، زمين‌شيميايي و سن اين مجموعه‌هاي سنگي بررسي و با يكديگر مقايسه شد. سپس براي تفكيك مرز دو مجموعه افيوليتي مورد اشاره، پيمايش‌هاي صحرايي انجام و نقشه‌هاي زمين‌شناسي منطقه تهيه گرديد. يافته ها: بر اساس نتايج، مجموعه‌ افيوليت‌هاي پيرامون خرده قاره ايران مركزي شامل افيوليت‌هاي سبزوار در شمال، افيوليت‌هاي نائين - دهشير- بافت در غرب، افيوليت‌هاي كهنوج در جنوب غربي، افيوليت‌هاي مكران در جنوب و نوار افيوليتي تربت حيدريه – چهل كوره در شرق اين خرده قاره، ويژگي‌هاي مشترك زيادي داشته و در محيط زمين‌ساختي يكساني شكل گرفته‌اند. نتيجه گيري:افيوليت‌هاي پيرامون خرده قاره ايران مركزي بقايايي از سنگ‌كره‌ي اقيانوسي هستند كه در نتيجه‌ي باز شدن يك حوضه كششي بين دو بلوك قاره‌اي و گسترش آن به يك باريكه اقيانوسي درون قاره‌اي به عنوان شاخه‌اي از ابراقيانوس تتيس شكل گرفته‌اند. اين حوضه‌ي اقيانوسي حلقوي شكل در اواخر دوران دوم زمين‌شناسي (اواخر مزوزوئيك) وجود داشته و در نتيجه‌ي بسته شدن آن، اين مجموعه‌هاي افيوليتي شكل گرفته‌اند.