انگ و محتواهاي رسانه‌اي؛ نشانه‌شناسي برنامه‌هاي راديويي مرتبط با كارتن‌خوابي

مقدمه: كارتن‌خوابي در دو دهه اخير توجه بسياري از نهادهاي دولتي و مدني و پژوهشگران را به خود جلب كرده است. نگراني‌هاي جامعه براي مسئله بي‌خانماني و نرسيدن به راهكاري براي رفع آن، روي آوردن به انگ را به دنبال داشته است. خشونت‌هاي ضد بي‌خانمان‌ها، جرم انگاشتن، نامرئي بودن و اصطلاحاتي مانند ولگرد و معتاد متجاهر، از جمله انگ‌هايي است كه اثرات آن تا پس از بهبودي نيز همراه افراد بي‌خانمان است. رسانه‌ها نيز با بازتاب تصوير اين گروه، نقش مهمي در اين ميان دارند. روش: براي بررسي وضعيت انگ (مولفه‌ها، مديريت و انواع انگ) در برنامه‌هاي راديويي مرتبط با كارتن‌خوابي، شش قسمت از برنامه‌‌هاي «قرار آسماني»، «مستند اختياريه»، «گفت‌وگوي اجتماعي» و «افق روشن» بر اساس تحليل نشانه‌شناختي، به عنوان يكي از روش‌هاي پركاربرد در تحقيقات كيفي متون رسانه‌اي تحليل شد. يافته‌ها: در اين برنامه‌ها، اعتياد و چهره ظاهري نامناسب به عنوان «علامت» و معتاد به عنوان «برچسب» بي‌خانماني برجسته مي‌شود. در برنامه‌هاي با حضور كارتن‌خواب‌ها، عامل فردي و در برنامه‌هاي با حضور مطلعان و متخصصان، تركيبي از عوامل فردي، خانوادگي، اجتماعي و ساختاري براي «مسئوليت» بي‌خانماني مطرح مي‌شود. انگ «خطر» در برنامه‌هاي با حضور مطلعان و متخصصان برجسته است و انواع مختلفي از آسيب‌ها شامل جرم و جنايت و سرقت و گسترش اعتياد و بيماري و فرزندان بي‌هويت و تخريب روحيه جامعه به اين گروه نسبت داده مي‌شود. مديريت انگ براي كارتن‌خواب‌ها، از طريق «خودافشايي» و «نقاب زدن»، در حالي كه براي مطلعان و متخصصان، با دو شيوه «پنهان‌سازي» و «جابه‌جايي» است. بحث: در برنامه‌هاي راديويي، بيشتر مسئله اعتياد برجسته مي‌شود و مسائل مرتبط با فقر و شكل سكونت مورد توجه نيست، اما فضايي فراهم مي‌شود كه كارتن‌خواب‌ها از تجربه‌هاي شخصي خود بگويند و سازمان‌ها نيز خدماتشان را معرفي كنند، همچنين تفاوت‌ها و شباهت‌هاي اين گفتگوها به كمرنگ‌تر شدن انگ‌ها و شناخت بيشتر افراد از يكديگر كمك مي‌كند.