ارائه مدل مفهومي «بهره‌وري خانواده» با تاكيد بر جنبه اقتصادي: يك تحليل مضمون

مقدمه: خانواده به عنوان يك نهاد اجتماعي در نهادينه‌سازي، پذيرش و ترويج فرهنگ بهره‌وري نقشي كليدي دارد. از آنجايي كه خاستگاه بهره‌وري، ادبيات اقتصاد و مديريت بوده، نتوانسته است پيوندهاي مفهومي خود را با نهاد «خانواده» برقرار كند. بدين ترتيب نياز است مفهوم «بهره‌وري خانواده» در بعد درون‌خانوادگي تبيين شود. اين تحقيق در پي آن است با احصاي مولفه‌ها، ابعاد و لايه‌هاي مختلف مفهوميِ بهره‌وري خانواده، آن را در قالب  يك مدل استخراج كند. روش: با مطالعات كتابخانه‌اي و مصاحبه با خبرگان امر، اقدام به تحليل مضمون با تاكيد بر حوزه «بهره‌وري اقتصادي» شده است. يافته‌ها: طبق مدل مفهومي، خانواده ورودي‌هايي دارد كه در چارچوب كنش و تصميم‌گيري آن را تبديل به خروجي‌هاي مختلف اقتصادي و اجتماعي در خانواده و جامعه مي‌نمايد. اما هر نوع تصميمي كه خانواده اخذ مي‌كند، اثرات و پيامدهايي براي ورودي‌ها و سرمايه‌هاي اقتصادي و اجتماعي‌اش دارد. تحليل مدل بهره‌وري اقتصادي خانواده نشان داد كه فرهنگ بهره‌وري يك نظام معنايي را با خود همراه داشته و بر رفتارهاي اقتصادي تحميل مي‌كند. بدين ترتيب با تركيب و امتزاج اقتضائات خانواده و فرهنگ بهره‌وري فرارفتارهاي مطلوب اقتصادي به تفكيك حوزه‌هاي كنش (شامل كار و توليد، دارايي سرمايه‌اي و فيزيكي، يارانه دولت، اعتبار، وام، مخارج ضروري، مخارج رفاهي و تجملي، پس‌انداز، سرمايه‌گذاري، مخارج خيريه، انتقال‌هاي بين نسلي، دين و قرض، مديريت ريسك و بيمه، ماليات، تخصيص و بازيافت) به دست مي‌آيند.  بحث: تصميم‌هاي بهره‌ورانه موجب افزايش سطح ورودي و تصميم‌هاي غير بهره‌ور موجب كاهش يا اتلاف منابع خواهد شد و اين حلقه بازخورد همواره ادامه خواهد داشت. مولفه‌هاي فرهنگ بهره‌وري در خانواده قابليت تكرار و تمرين دارد و اين فرهنگ از طريق خانواده به راحتي مي‌تواند انتقال يابد. افراد در تصميمات خُرد و كلان خود، مي‌توانند سطح بهره‌وري را تعيين كرده و حتي پيامدها و عواقب انتخاب‌هاي خود را شاهد باشند.  همچنين تحليل فرارفتارها نشان داد سه ركن نياز، توانمندي و باور در واقع همان اهرم‌هاي مداخله در تعيين ميزان بهره‌وري اقتصادي خانواده هستند كه موجب تنوع سبك زندگي اقتصادي خانواده‌ها مي‌شوند.