طراحي آزمون درك دستور زبان تركي آذربايجاني در كودكان 4-6ساله و بررسي روايي مقدماتي

هدف دستور زبان، عنصر كليدي دانش زباني و عامل پيش‌بيني‌كننده يادگيري و موفقيت تحصيلي است. تشخيص زودهنگام اختلالات دستور زبان قبل از ورود به مدرسه بسيار مهم است. تا كنون هيچ ابزاري براي ارزيابي درك دستور زبان تركي‌آذربايجاني در دنيا طراحي نشده است. پژوهش حاضر با هدف گزارش مراحل مربوط به طراحي آزمون درك دستور زبان تركي‌آذربايجاني در كودكان 4-6ساله به‌همراه بررسي روايي محتوايي و صوري انجام شد. روش بررسي اين پژوهش به روش تركيبي اكتشافي (كيفي‌ـ‌كمي) و در دو بخش انجام گرفت. پس از بررسي پايگاه‌هاي اطلاعاتي مختلف و مرور منابع موجود،42  ساخت دستوري زبان تركي آذربايجاني استخراج شد كه از اين تعداد، 8 ساخت پس از بررسي اوليه توسط متخصصين حذف شدند. سپس در گام بعدي و براي طراحي مجموعه گويه‌اي، 204 گويه براي 34 ساخت دستوري باقيمانده طراحي شدند. در مرحله چهارم و پس از آماده‌سازي گويه‌ها براي نسخه اوليه آزمون، روايي محتوايي محاسبه شد. جهت تعيين روايي محتوايي، از افراد متخصص در زمينه دستور زبان تركي آذربايجاني و آشنا با طراحي آزمون دعوت شد تا به بررسي و تكميل فرم روايي محتوايي و تبادل نظر بپردازند. در ابتدا جهت محاسبه نسبت روايي محتوايي، 11 نفر از متخصصين، ساخت‌ها و گويه‌ها را ارزيابي كرده و نظرات خود را در اين مورد بيان كردند. سپس طراحي تصوير براساس ملاك‌هاي مهم تيم پژوهشي انجام شد. درنهايت، براي محاسبه شاخص روايي محتوايي، از 11 متخصص ديگر خواسته شد تا ارتباط جمله هدف را با تصوير مربوطه بررسي كنند. سپس طبق نظر اعضاي تيم پژوهشي و متخصصين، 2 گويه مناسب‌تر از بين 4 گويه براي هر ساخت دستوري انتخاب شد و در نسخه اجرايي براي مطالعه پايلوت قرار گرفت. در مرحله پنجم، نسخه اوليه آزمون بر روي 30 كودك 4-6ساله با رشد طبيعي و داراي معيارهاي ورود به پژوهش اجرا شد و درنهايت، روايي صوري آزمون به‌صورت كيفي محاسبه شد. يافته‌ها پس از مرور متون و مطالعات مرتبط و تجزيه‌وتحليل يافته‌ها و مفاهيم و با محاسبه نسبت روايي محتوايي، 2 ساخت دستوري حذف شد و 32 ساخت دستوري با 128 گويه كه داراي مقادير نسبت روايي محتوايي بزرگتر يا مساوي 0/59 بودند، باقي ماندند. پس از ،طراحي تصوير و محاسبه شاخص روايي محتوايي، درصورتي‌كه شاخص گويه‌اي، بزرگ‌تر يا مساوي 0/79 بود، به‌عنوان روايي محتوايي مناسب در نظر گرفته مي‌شد. نسخه اوليه آزمون جهت اجرا شامل 32 ساخت دستوري و 64 گويه بود. در مرحله اجرايي آزمون، هيچ‌كدام از گويه‌ها خطادار نبودند و فقط 10 گويه مورد بازبيني قرار گرفت و اصلاح شد. نسبت روايي محتوايي 0/91 و شاخص روايي محتوايي آزمون 0/87 محاسبه شد كه در محدوده مناسب قرار گرفتند. نتيجه‌گيري آزمون درك دستور زبان تركي‌آذربايجاني داراي روايي محتوايي و صوري مناسب است و مي‌تواند پس از انجام همه مراحل روايي و پايايي براي ارزيابي درك دستور زبان تركي‌آذربايجاني در كودكان 4-6ساله مورداستفاده قرار گيرد.