مطالعه تطبيقي سياست‌گذاري توانبخشي: يك مرور روايتي

هدف براساس گزارش سازمان بهداشت جهاني، اغلب نظام‌هاي بهداشتي و درماني در پاسخ به مراقبت‌هاي بهداشتي و درماني عمومي و تخصصي به افراد، موفق نبوده‌اند و مهم‌ترين راهكار را تقويت سياست‌ها و برنامه‌هاي موجود در راستاي پوشش همگاني خدمات توانبخشي و يكپارچه‌سازي آن در نظام سلامت عنوان كرده‌اند. هدف از اين مطالعه، مرور اهداف و سياست‌هاي حوزه توانبخشي در كشورهاي با درآمد متوسط و بالا و مقايسه آن‌ها با ايران بود.روش بررسي مطالعه حاضر يك مرور روايتي با جست‌جوي سيستماتيك بود كه در قالب 2 بخش مرور اسناد علمي و برگزاري بحث گروهي متمركز انجام شد. جامعه آماري، مقالات و اسناد موجود در پايگاه‌هاي اسكوپوس، پاب‌مد، گوگل‌اسكالر، گوگل، پايگاه مركز اطلاعات علمي جهاد دانشگاهي، پژوهشگاه اطلاعات و مدارك علمي ايران (ايرانداك)، كتب و سايت‌هاي مرتبط بود. در بخش بحث گروهي متمركز، افراد صاحب‌ نظر و پيشكسوتان سياست‌گذاري توانبخشي به‌همراه تيم تحقيق به بحث گروهي راجع به نتايج جست‌وجوها در اين زمينه پرداختند. يافته‌ها به‌دليل عدم هماهنگي خدمات، دسترسي نامناسب، توزيع برنامه‌ريزي‌نشده، نامشخص بودن سطح ارائه خدمات، بي‌توجهي به سطوح ارتقا و پيشگيري سلامت، نبود سيستم ارجاع مشخص، نبود سيستم بيمه مشخص و منابع مالي ضعيف، نياز به برنامه ملي با رويكرد يكپارچه‌سازي خدمات به‌شدت احساس مي‌شود. بررسي برنامه‌ها و اسناد توانبخشي در ساير كشورها به طراحي چارچوب مفهومي مدل خدمات توانبخشي منجر شد كه بر سه اصل استوار است: 1) رفع موانع و توسعه دسترسي به خدمات و برنامه‌هاي سلامت، 2) تقويت و توسعه توانبخشي، فناوري موردنياز، حمايت مبتني بر جامعه و خدمات توانبخشي، 3) تقويت جمع‌آوري داده‌هاي بين‌المللي قابل‌مقايسه درمورد معلوليت و حمايت از تحقيقات درمورد معلوليت و خدمات توانبخشي مرتبط. نتيجه‌گيري برنامه ملي توانبخشي با رويكرد يكپارچه‌سازي خدمات، بستر مناسبي را براي دسترسي عادلانه به خدمات توانبخشي براي همه افراد داراي معلوليت فراهم مي‌كند و در اين برنامه، نظام سلامت مهم‌ترين مرجع براي رفع اين نيازهاست. بنابراين پيشنهاد مي‌شود اين برنامه سه هدف اصلي را دنبال كند: 1) ارتقاي عادلانه سلامت دريافت‌كنندگان خدمات توانبخشي، 2) بهبود پاسخگويي به نيازهاي دريافت‌كنندگان خدمات توانبخشي، 3) كاهش خطرات مالي و اجتماعي آن‌ها