كارايي مدل هيدرولوژيكي HEC-HMS در شبيه‌سازي فرايند بارش‌ـ رواناب در آبخيزهاي بالادست شهر گنبد

وقوع رخدادهاي سيل بزرگ مانند سيل 27 اسفند 1397 در شهر گنبد به‏ طور معمول با خسارت‏هاي اجتماعي‌ـ اقتصادي و اكولوژيك همراه است. هدف پژوهش حاضر، شبيه‏سازي جريان سيل با مدل هيدرولوژيكي HEC-HMS و ارزيابي عملكرد آن در خروجي آبخيز ارازكوسه مشرف به شهر گنبد و زيرحوضه‏هاي بالادست آن (آبخيزهاي مينودشت و نوده ‏خاندوز) است. مدل HEC-HMS با روش‏هاي شمارۀ منحني SCS، هيدروگراف واحد SCS و ماسكينگام كانژ اجرا شد. پارامترهاي شمارۀ منحني، تلفات اوليه، زمان تأخير و ضريب زبري مانينگ براي ايستگاه‏هاي ارازكوسه، لزوره و نوده واسنجي شد. سپس، از ميانگين پارامترهاي واسنجي‌شده، براي اعتبارسنجي مدل در ايستگاه‏هاي مورد بررسي استفاده شد. نتايج آزمون حساسيت پارامترهاي ورودي نشان مي‏دهد پارامتر شمارۀ منحني بيشترين تأثير را روي عملكرد مدل دارد. شكل هيدروگراف‏هاي شبيه‏سازي‌شده در مرحلۀ اعتبارسنجي نشان مي‏دهد مدل در برآورد مؤلفۀ دبي اوج براي ايستگاه ارازكوسه داراي كم‏تخميني است. در حالي ‏كه شاخص‏هاي آماري NSE، R2 و KGE براي رويدادهاي اعتبارسنجي براي ايستگاه ارازكوسه به‏ترتيب برابر با 0.81، 0.89 و 0.67، براي ايستگاه نوده‏ به‏ترتيب برابر با 0.85، 0.91 و 0.74 و براي ايستگاه لزوره به‏ترتيب برابر 0.62، 0.72 و 0.61 به دست آمد كه عملكرد قابل قبول مدل را نشان مي‌دهد. با توجه به عملكرد مدل HEC-HMS در شبيه‏سازي هيدروگراف جريان براي آبخيز ارازكوسه و آبخيزهاي بالادست آن (مينودشت و نوده‏ خاندوز)، مي‏توان از مدل براي پيش‏بيني اثرات هيدرولوژيك اعمال سناريوهاي مختلف كاهش ريسك سيل در آبخيزهاي بالادست شهر گنبد استفاده كرد.