الزام زوجين به «معاضدت» در تشييد مباني خانواده و تربيت اولاد (بررسي فقهي حقوقيِ مادّه 1104 قانون مدني)

تشييد مباني خانواده و تربيت اولاد از جمله دغدغه‌هاي بنيادين اسلام و فقه اسلامي است كه در قوانين موضوعه از جمله قانون مدني ايران، نيز بازتاب يافته است. هدف از نگارش مقاله، تبلور آموزه‌هاي ديني و فقهي در مادّه 1104 قانون مدني در خصوص معاضدت زوجين در باره تشييد مباني خانواده و تربيت اولاد، و بررسي الزام يا عدم الزام زوجين به معاضدت از ديدگاه فقها و حقوقدانان مي‌باشد. روش تحقيق در اين نوشتار، توصيفي تحليلي است و از منابع فقهي و حقوقي در اين زمينه، استفاده شده است. فقها و حقوقدانان در خصوص ماهيت معاضدت زوجين، اقوال مختلفي دارند. برخي معتقدند مادّه مذكور، جنبه حقوقي دارد. گروهي ديگر، قائل به اخلاقي بودن مفاد مادّه، هستند. اين پژوهش، در مقام پاسخ به اين سؤال بود كه: معاضدت زوجين در تشييد مباني خانواده و تربيت اولاد، باتوجه به مباني آن و مواد قانوني مربوطه، توصيه‌اي اخلاقي است يا الزام حقوقي دارد؟ فرضيه پژوهش، در بدو امر، بر اخلاقي بودنِ اين مسأله فقهي، استوار بود امّا پژوهش انجام شده نشان داد كه اين فرضيه چندان قابل دفاع نيست و مسأله مورد تحقيق، صرفاً اخلاقي يا حقوقي نيست بلكه حداقل بايد ماهيت اين مسأله را تلفيقي از اخلاق و حقوق دانست. مهمترين نتايج مقاله: در موضوع معاضدت زوجين، تأثير اخلاق بر گزاره‌هاي فقهي، كاملاً مشهود است؛ رعايت قواعد اخلاقي و وفاداري زوجين نسبت به يكديگر، كمك شاياني به تشييد مباني خانواده مي‌كند؛ تربيت اولاد، الزام و تكليفي است كه توسّط شرع و قانون بر عهده والدين نهاده شده است.حضانت طفل، تكليف ابوين است و در راستاي تحكيم خانواده زوجين، مكلف به همكاري با يكديگر در اين زمينه هستند. در برخي موارد، نقض معاضدت توسط زوجين، داراي ضمانت اجراي كيفري يا مدني نيز مي باشد و مي توان از باب نشوز يا عسر و حرج زوجه يا تقاضاي مجازات اقدامات مقتضي را انجام داد.