نقد مباني نظريه «عقلانيت و معنويت» از منظر نهج‌البلاغه

نظريه «عقلانيت و معنويت» همراه با تأكيد بر هماهنگي با واقعيت‌هاي اجتناب ناپذيرِ دنيا‌ي مدرن، كارآيي دين سنتي را جهت آرامش و كاهش آلام، نفي مي­كند؛ ولي به لحاظ باورمندي به اين كه انسان نمي‌تواند بدون معنويت، زندگي مطلوبي داشته باشد «عقلانيت و معنويت» را جايگزين دينِ سنتي قرار داده‌است. در اين بين با توجه به معنويت عميق نهج‌البلاغه در برابر اين سؤال كه مباني نظريه تا چه ميزان با معنويتِ در نهج‌البلاغه سازگار است؟ پاسخ آن با استفاده از روش تحليلي ـ استنباطي با تأمل در گزاره هاي نهج‌البلاغه و جستجوي الفاظ مرتبط بررسي و ارزيابي شد. نتايجي كه از تحليل مبانيِ «معرفت شناختي»، «هستي شناختي» و «ارزش شناختيِ» نظريه به دست آمد اينكه عقلانيت و معنويت با صرف نظر از ابهام و تضاد بعضي گزاره ها كه فهم برخي مباني خود را دچار ابهام كرده اگرچه داراي نقاط مشتركي با معنويت در نهج‌البلاغه است؛ اما به جهت قائل بودن به ناتواني عقل نظري در شناخت مابعدالطبيعه مانند خداوند و تعليق ايمان آوري به عقل عملي در رسيدن به طراز معنويت نهج‌البلاغه و دست‌يابي حداكثري به هدف خود ـ كسب آرامش و كاهش آلام ـ قاصر مانده است.