بررسي تطبيقي ديدگاه ابن ابي الحديد و ابن ميثم پيرامون ملائكه در شرح نهج البلاغه

در اقوال متكلمان معتزله و شيعه، درباره ماهيت ،اقسام،مراتب و وظايف ملائكه، تشابهات و تفاوتهايي وجود دارد كه بعضي از اين نظرات در شروح ابن ابي الحديد و ابن ميثم بر نهج البلاغه آمده است .لذا بررسي تطبيقي آراء ايشان، موضوع اين پژوهش است.اين پژوهش براساس ماهيت و روش،تحقيقي كيفي است و با سه رويكرد تبييني، تقريب گرايانه و نقادانه، آراءتفسيري ابن ابي الحديد و ابن ميثم را دسته بندي، تحليل و تبيين مي نمايد.شارحان نهج البلاغه خود، پيرو يكي از مذاهب اسلامي هستند و در اصول ديني و فروع فقهي ديدگاه هايي دارند كه دفاع از آنها را ضروري مي شمارند. ابن ابي الحديد معتزلي و ابن ميثم شيعي نيز از اين قاعده مستثني نيستند .با بررسي آراء شارحان مورد نظر ،پيرامون موضوع ملائكه ،دستاورد اين پژوهش، شناخت روش ايشان در شرح نهج البلاغه است.ابن ابي الحديد و ابن ميثم در شروح خويش بر نهج البلاغه به موضوعاتي همچون بيان انواع ملائكه،توصيف ايشان از جهت عدم جسماني بودن،علم،عبادت،عصمت،خواب،ماهيت ابليس و مقايسه او با فرشتگان و همچنين برتري پيامبران بر فرشتگان پرداخته اند.ابن ابي الحديد بر اساس كلام امام عليه السلام با طرح ديدگاه اصحاب معتزلي خويش به اين مباحث مي پردازد و در بعضي موارد نظري مخالف معتزله ابراز مي دارد. روش او در بيشتر موارد عقل گرايانه و اجتهادي است. ابن ميثم نيز با استناد به آيات قرآن و روايات معصومان عليهم السلام ملائكه را دسته بندي و توصيف مي نمايد اما روش او در تحليل محتوا،برمبناي تاويل ظاهر به باطن است.