تحليل گفتمان ادبي خطبه توحيد (1)

گفتمان(discourse) به طور كلي به بافت زبان در مراحل بالاتر از جمله اطلاق مي‌شود. تحليل گفتمان، يكي از ابزارها‌ي تحليل متون ادبي است كه ارتباط بين ساختارها‌ي‌ گفتمان مدار و ديدگاه‌ها‌ي اجتماعي حاكم بر توليد گفتمان را بررسي مي‌كند، تحليل گفتمان ادبي به عنوان يكي از فروع تحليل گفتمان به بررسي و نقد متون ادبي از جنبه ساختارها‌ي زباني و بافت متني و هماهنگي آن‌ها با بافت موقعيتي مي‌پردازد. پژوهشگران ادبيات عموما خطبه توحيد (1)را با تمركز بر واحدهاي مستقل زبان و بدون در نظر گرفتن بافت موقعيتي ايراد خطبه بررسي نموده و به كشف ابزارهاي زيباسازي اين اثر ارزشمند همت گماشته اند. اما پژوهش حاضر با روش توصيفي تحليلي و از منظر تحليل گفتمان ادبي به بررسي ساختارهاي مختلف خطبه براساس بافت موقعيتي آن پرداخته است. نتايج نشان مي دهد كه متناسب با موقعيت ايراد خطبه ‌كه سرگرداني در مسائل اعتقادي، و نياز مردم به آموزش و تبيين مسائل معرفتي براي آنها مي باشد، ساختارهاي مختلف خطبه نه به عنوان صرفا ابزار زيباسازي متن بلكه به عنوان ابزاري درجهت آموزش مباحث پيچيده‌ي اعتقادي همچون توحيد، آفرينش جهان و فرشتگانو انسان ونيز لزوم بحث نبوت و...به كار گرفته شده اند.