بررسي و تبيين هنر سفالگري شهر اسلامي بوژگان در سده‌هاي نخست و مياني دوران اسلامي

بوژگان از مهم‌ترين شهرهاي خراسان بزرگ است و براساس منابع مكتوب تاريخي در پهنه فرهنگي نيشابور و ولايت جام نقش مهمي داشته است. اين شهر در سده‌هاي نخست اسلامي به دليل قرارگيري در مسير راه ارتباطي دو شهر مهم نيشابور و هرات اهميت مي‌يابد. در متون مهم تاريخي و جغرافيايي از شهري به نام بوزجان نام برده مي‌شود كه نگاه تطبيقي به منابع مكتوب و قراين باستان‌شناختي نشان مي‌دهد كه محوطه بوژگان در دشت تربت جام همان شهر تاريخي مذكور است. مهم‌ترين اهداف پژوهش حاضر، ارائه گاه‌نگاري تطبيقي و گونه شناسي سفال هاي محوطه بوژگان از قرن اول تا هفتم هجري است. براين‌اساس، مي‌توان انواع گونه هاي سفالي را شناسايي و تاريخ گذاري نسبي نيز ارائه داد. مهم‌ترين پرسش ها عبارت‌اند از: يافته هاي سفالي محوطه بوژگان در زمره كدام گونه هاي سفالي هستند و به لحاظ گاه‌نگاري به چه دوره يا دوره هايي تعلق دارند. براساس مقايسه يافته هاي سفالي مي‌توان به فرآيند شكل‌گيري، توسعه و اضمحلال بوژگان نيز پي برد. روش پژوهش تركيبي از مطالعات ميداني و مطالعات اسنادي است و داراي رويكرد توصيفي- تحليلي و تطبيقي است. در اين نگاه ابتدا يافته هاي سفالي براي تاريخ گذاري و گونه شناسي از نظر متغيرهاي فيزيكي طبقه بندي شده و سپس با نمونه هاي مشابه به‌دست‌آمده از ساير كاوش ها و بررسي هاي باستان‌شناسي در ديگر مناطق با تأكيد بر حوزه شرقي ايران تطبيق داده شده است. نتايج تاريخ گذاري نسبي نشان مي دهد كه دوران شكل‌گيري بوژگان در سده‌هاي اوليه بوده كه در سده‌هاي مياني به اوج شكوفايي خود رسيده است. يافته‌هاي سفالي آن نيز شامل گونه هاي متنوع بي لعاب و لعاب‌دار است كه شباهت بسيار زيادي با يافته‌هاي ديگر محوطه هاي مطالعه شده شرق ايران به‌ويژه نيشابور دارد. علاوه‌بر آن ظهور انواع سبك‌هاي تزئيني مي‌تواند نشان‌دهنده توسعه اقتصادي جامعه و ثروت باشد كه در سده‌هاي مياني هم‌زمان با اوج حيات شهري بوژگان، رخ داده است.