پهنه‌بندي خطر بيابان‌زايي با استفاده از مدل مدالوس اصلاح شده و روش خوشه‌بندي سلسله مراتبي، مطالعه موردي: دشت باد قوس سبزوار

در حال حاضر بيابان ‌زايي به‌عنوان يك معضل، گريبان بسياري از كشورهاي جهان از جمله ايران را گرفته است. اين مشكل، نه تنها در نواحي خشك و نيمه‌خشك، بلكه در بخش ‌هايي از مناطق نيمه‌مرطوب نيز ديده مي‌ شود. هدف از پژوهش حاضر، بررسي و پهنه ‌بندي شدت بيابان‌ زايي با استفاده از مدل مدالوس اصلاح شده و روش خوشه‌ بندي سلسله مراتبي در دشت باقوس سبزوار است. بدين‌منظور، معيارهاي موثر در بيابان‌زايي شامل اقليم، پوشش گياهي، خاك، فرسايش و نحوه مديريت انتخاب و ميانگين هندسي شاخص‌ها محاسبه شدند. لايه‌ هاي اطلاعاتي شاخص‌هاي مربوط به هر يك از معيارها با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافيايي تهيه شد. اين اطلاعات بر اساس روش مدالوس امتياز دهي شده و از ميانگين هندسي شاخص‌هاي هر يك از معيار ها، نقشه نهايي وضعيت هر معيار تهيه و از ميانگين هندسي معيارها، نقشه وضعيت فعلي بيابان‌زايي منطقه تهيه شد. نتايج نشان داد، معيارهاي پوشش گياهي، اقليم و فرسايش بيشتر از ساير عوامل در بيابان‌زايي منطقه موثر بودند و تيپ حساسيت زياد و بحراني ، با فقر پوشش گياهي و خشكي اقليم مطابقت داشته و واحدهاي كاري 1 و 2 بيشترين مساحت تيپ ‌هاي بيابان‌ زايي با شدت زياد را به خود اختصاص داده‌ اند. همچنين، نتايج نشان داد كه 21 درصد از منطقه مورد مطالعه، در پهنه حساسيت زياد، 28 درصد در پهنه حساسيت زياد و بحراني، 17 درصد در پهنه حساسيت كم، 28 درصد در پهنه حساسيت كم و بحراني و شش درصد در پهنه حساسيت ناچيز به فرسايش قرار دارد. 55.6 درصد از نتايج مدل مدالوس اصلاح شده به‌وسيله روش‌ هاي خوشه‌بندي معني‌دار به‌دست آمد. با توجه به نقشه توزيع مكاني شدت بيابان‌زايي مستخرج از مدل مذكور مي‌ توان به‌عنوان ابزاري كمكي در مقابله با بيابان ‌زايي استفاده كرد و از تخريب بيش از حد منطقه در آينده جلوگيري به عمل آورد.