رابطه عوامل ادافيك با انتشار جوامع گياهي سازگار در حوزه‌هاي آبخيز داراي گنبد نمكي

مقدمه مديريت صحيح حوضه بر اساس اصول اكولوژيكي است كه درك فرايند اكولوژيكي پيش‌نياز اصلي برنامه‌ريزي منابع طبيعي است. حوضه‌هاي مجاور درياي عمان و خليج فارس به‌علت وجود گنبدهاي نمكي فراوان، نسبت به ساير حوزه‌هاي آبخيز كشور از شرايط ويژه‌اي برخوردار هستند. اين رخساره‌هاي ژئومورفولوژيكي بر كيفيت آب‌هاي زيرزميني مناطق تاثير مي‌گذارند و نيازمند تكنيك‌هاي مديريتي خاصي هستند. در ميان عوامل اكولوژيكي، خاك يكي از عواملي است كه نقش مهم و تاثيرگذاري در پراكندگي و تراكم پوشش گياهي دارد. همبستگي قوي و رابطه نزديك بين پوشش گياهي و خاك به گونه‌اي است كه تغيير در وضعيت هر يك، تاثير بسيار قوي بر ساير عملكردهاي اكوسيستم خواهد داشت. پژوهش حاضر به‌منظور بررسي تغييرات جوامع گياهي و نقش عوامل خاكي بر اين جوامع در اين حوضه‌ها، در نواحي رويشي خليج و عماني در شهرستان بستك هرمزگان انجام شد.مواد و روش‌ هابدين منظور، پس از مشخص نمودن محدوده‌ مورد نظر با استفاده از تصاوير ماهواره‌اي گوگل ارث و با كنترل زميني، تيپ‌بندي انجام و سپس نمونه‌برداري‌ها در هر تيپ و بر روي سه ترانسكت 1000 متري و با پلات چهار متر مربعي با فاصله مناسب صورت گرفت. در هر پلات، درصد تاج پوشش، تراكم، ارتفاع و دو قطر عمود بر هم گياهان غالب اندازه‌گيري شد. به‌منظور بررسي خاك در هر تيپ، تعداد نه پروفيل حفر و از دو عمق صفر تا 45 و 45 تا 90 سانتي‌متري نمونه‌برداري انجام و به آزمايشگاه منتقل شد. آناليز آماري توسط نرم‌افزار SPSS و مقايسه ميانگين‌ها به روش دانكن و در قالب طرح بلوك كامل تصادفي انجام شد.نتايج و بحثنتايج مقايسه نقشه‌هاي كاربري نشان مي‌دهد كه طي دوره 20 ساله 1399-1379، تمامي كاربري‌ها دستخوش تغييرات شديدي شده است. در اين بازه زماني، مراتع 18.32درصد كاهش داشته كه از اين ميزان 9.85 درصد به اراضي شور و باير، 0.70 درصد به مناطق دست‌ساز شهري و 5.95 درصد به اراضي كشاورزي تغيير يافته است. نتايج آناليز ضريب همبستگي بيانگر آن است كه پوشش گياهي با هدايت الكتريكي و ميزان سديم در سطح پنج درصد داراي همبستگي بوده است. ارتفاع گونه‌هاي گياهي با درصد رطوبت اشباع و درصد سيلت عمق اول و دوم مرتبط بوده و تراكم گونه‌هاي گياهي با عامل‌هاي هدايت الكتريكي، ميزان سديم، مجموع كلسيم و منيزيم، هر سه مورد در عمق‌هاي اول و دوم در سطح يك درصد و با رويكرد مثبت و با اسيديته خاك در هر دو عمق همبستگي نشان داد.نتيجه گيريشور شدن خاك و توسعه آن در حوزه‌هاي آبخيز خشك و نيمه‌خشك يكي از مخاطرات محيط زيست است كه در سال‌هاي اخير مورد توجه قرار گرفته است. شهرستان فرامرزان بستك يكي از مناطقي است كه شرايط محيطي خشك و نيمه‌خشك و يكي از مخاطرات محيط زيست اين حوضه، شور شدن اراضي است. به‌طور كلي، مي‌توان بيان كرد كه منطقه فرامرزي بستك در نواحي مرتفع با گنبدهاي نمكي و در نواحي پايين با رودخانه نمكي به واسطه شوره‌زارهاي هرمزگان محدود مي‌شود. نوع گونه‌هاي گياهي اين شوره‌زار با توجه به مركز شوري متفاوت بوده و اين تفاوت در نتيجه ويژگي‌هاي خاك و سازگاري متفاوت گونه‌ها با سطح شوري است.