تدوين راهبردهاي سازگاري با خشكسالي در استان لرستان با استفاده از مدل SWOT

مقدمه مديريت يك پديده فراگير و موثر مانند خشكسالي، در بخش‌هاي مختلف اقتصادي نيازمند همكاري تنگاتنگ و برنامه‌ريزي‌هاي دقيق است. فقدان برنامه‌‌ريزي راهبردي خشكسالي و تاخير در تصميم‌گيري‌ها موجب افزايش هزينه‌ها براي كاهش خسارت خشكسالي شده است. اين پژوهش، با هدف تدوين راهبردهاي سازگاري با خشكسالي، با استفاده از مدل SWOT در سطح استان لرستان انجام شده است. مواد و روش‌هادر اين پژوهش، از روش هاي بررسي منابع و مصاحبه با پرسش‌نامه به‌منظور ارائه راهبردهاي كلان سازگاري با خشكسالي استفاده شد. براي اين منظور، ابتدا وضع موجود منابع اكولوژيك تغييرات محيطي، بخش‌هاي اقتصادي و ميزان وابستگي آن‌ها به منابع آب، جمعيت و اشتغال، مديريت منابع اكولوژيك، سازمان و نهادها، مورد تجزيه و تحليل قرار ‌گرفتند. سپس، با بررسي قوانين و اسناد بالادستي، مصاحبه با مديران منابع، تصميم گيرندگان محلي و ملي، كارشناسان، پيشينه منتشر شده و ديگر اطلاعات در دسترس، علل مشكلات و موانع موجود بر سر راه مديريت خشكسالي در استان، شناسايي شدند. نمونه آماري، شامل ۲۷ نفر از متخصصين و كارشناسان علمي و اجرايي انتخاب شدند. امتيازدهي در دو نوبت و به‌وسيله كارشناسان و متخصصين انجام گرفت و در نهايت، با ميانگين‌گيري از نظرات متخصصين و كارشناسان علمي و اجرايي، وزن عوامل دروني و بيروني مشخص شد. در مرحله نهايي، علاوه ‌بر شناسايي عوامل مهم در هر يك از معيارهاي قوت، ضعف، فرصت و تهديد، راهبرد‌هاي مديريتي لازم بر اساس شرايط استان لرستان، از طريق تحليل SOWT تعيين شد. اين موضوع‌ها در قالب فرصت‌‏ها و تهديدهاي محيطي و نقاط قوت و ضعف دروني، دسته‌بندي شدند. سپس، با رهيافت تحليل SOWT و روش آزمون دلفي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند. نتايج و بحثبررسي عوامل قوت نشان مي‌دهد كه وجود شركت ‌ها و سازمان­‌هاي داراي واحد پايش منابع در استان، با وزن 0.25 از اثربخشي و درجه اهميت بالاتري در بين ديگر عوامل برخوردار است. فقدان برنامه‌ريزي و سازمان‌دهي مناسب براي پايش و ارزيابي خشكسالي با وزن 0.33، داراي اثربخشي بسيار بالايي در بين عوامل ضعف سازگاري با خشكسالي در استان دارد. در بين فرصت‌ها، عامل پيشرفت‌هاي فناوري در حوزه كشاورزي دقيق، با وزن 0.1 داراي اثربخشي بسيار بالا هستند. عامل به خطر افتادن معيشت بهره برداران در صورت بروز خشكسالي در بين عوامل مورد بررسي تهديدها، با وزن 0.22 داراي بيشترين اثربخشي است. عوامل آبياري اراضي در برخي از مناطق با آب­‌هاي آلوده و تخريب تدريجي خاك زراعي و افزايش جمعيت و در نتيجه، افزايش تقاضا براي آب با وزن 0.02 داراي كمترين اثربخشي در بين تهديدات سازگاري با خشكسالي در استان لرستان، شناخته شدند.نتيجه­‌گيريپس از امتيازبندي به روش دلفي، مشخص شد كه وجود دانشكده و مراكز آموزش كشاورزي و منابع طبيعي در استان لرستان، به‌عنوان با اهميت‌ترين نقطه قوت شناخته شد. ولي با وجود اين نقطه قوت در استان، متاسفانه فقدان يا نامناسب بودن داده‌ها و اطلاعات موجود به‌منظور پايش و ارزيابي اثرات خشكسالي، ضعف اصلي شناخته شده است. با توجه به اين نتايج، در جهت راهبرد محافظه‌كارانه، راهبرد تعادل بخشي آبخوان‌ها با اولويت آبخوان‌هاي با بيلان آب منفي، پيشنهاد شد. حمايت دولت از طرح­هاي استحصال آب در سطح شهرها و روستاها و نظارت بر مديريت بهتر آب در شهرها فرصت‌هاي مناسبي را براي بهبود توان كشاورزان به‌منظور مقابله با آثار منفي خشكسالي فراهم مي‌كند. نتيجه نهايي ارائه راهبردهاي مقابله با خشكسالي براي مناطق مختلف استان، در بخش‌هاي تامين منابع آب سطحي و زيرزميني، زراعت آبي و ديم، آب شرب شهري و روستايي و آب و محيط زيست رودخانه‌ها، بوده است.