نياز به ارزشمندي خويش به مثابه نياز بنيادين انسان

ريشه همه حركت‌هاي انسان نيازهاي اوست. شناسايي نيازهايي ريشه‌اي‌تر به درك و رفع عميق‌تر نيازها و مديريت و تربيت موفق‌تر در انسان منجر مي‌شود. در ميان انديشمندان غربي و اسلامي از نيازهاي انسان و نسبت ميان آن‌ها سخن گفته شده است اما نيازي كه هم در همه حركت‌هاي انسان وجود داشته باشد (گستردگي) و هم ريشه بقيه نيازها باشد و به نياز ديگري وابسته نباشد (نهايي بودن)، ذكر نشده است. مدعاي اين مقاله اين است كه با تحليل نيازهاي انسان مي‌توان به نيازي رسيد كه چنين ويژگي‌اي داشته باشد و آن نياز به ارزشمندي خويش است. البته در ادبيات ديني و ادبيات علمي (روان‌شناسي) به مفاهيمي اشاره شده است كه به مفهوم ارزشمندي خويش نزديكند اما هيچ كدام از آن‌ها را نمي‌توان به معنايي كه ذكر شد نياز بنيادين دانست. ارزشمندي، نيازي است برآمده از حب نفس و دوست داشتن خود كه ذاتي انسان است و براي دوست داشتن خويش به دنبال اثبات يا ايجاد ارزشمندي خويش خواهد بود تا دچار تناقض «دوست داشتن امر بي‌ارزش» نشود. بر اين اساس ابعاد وجه بنيادين اين نياز را مي‌توان، ذاتي، عمومي، پيشيني، دروني، هدف نهايي، آرامش‌آفرين، ناخودآگاه و مشكك بودن دانست و شواهدي از متون ديني براي جايگاه بنيادين آن ذكر نمود. اين ارزشمندي در نسبت بين خود مطلوب و خود فعلي اندازه‌گيري مي‌شود و مطلوبيت بر اساس نظام ارزشي فرد تصوير مي‌شود. بر اين اساس نظام ارزشي فرد چيستي ارزشمندي و چگونگي تأمين آن را در فرد رقم مي‌زند.