نقد و بررسي ديدگاه قاضي عبدالجبار معتزلي درباره ي حقيقت انسان

يكي از پرسش هاي ديرين ذهن بشر و زيربناي علوم انساني، چيستي حقيقت و ماهيت انسان است؛ در سنت كلامي اسلام نيز، موضوع انسان شناسي از ديرباز در كانون توجه بوده و نقطه مركزي اين كانون، بررسي يگانه يا دوگانه انگاري و  مجرد يا مادي بودن حقيقت انسان است؛ در اين ميان قاضي عبدالجبار به عنوان نماينده جريان معتزلي با رويكردي مبتني بر عقل حس گرا به طور مبسوط نظريه هيكل محسوس را طرح و دنبال ميكند؛ در اين نظرگاه، انسان، حقيقتي وراي همين بدن محسوس ندارد؛ مهمترين دليلي كه قاضي عبدالجبار بر ادعاي خويش اقامه ميكند از اين قرار است كه وقوع  فعل ابتدايي از اندام هاي بدن، نشانه آن است كه فاعل، همين اندام است كه در محل وجود قدرت خويش، فعلي را انجام مي دهد؛ طبيعي است كه انكار حيات برزخي يكي از مهمترين پيآمدهاي پذيرش اين ديدگاه است چرا كه در برزخ، هيكل محسوس نابود شده است و در اين ديدگاه حقيقتي وراي اين هيكل محسوس به رسميت شناخته نشده است؛ همچنين مسائلي چون معاد جسماني، مسخ، روياي صادقه و تجربه هاي نزديك به مرگ در تقابل جدي با اين نظريه هستند؛ آنچه تحقيق حاضر را از ساير تحقيقات مشابه ممتاز ميسازد تمركز بر بررسي ديدگاه شخصيتي است كه علي رغم نفوذ تاثير انديشه او بر متكلمان امامي هم عصر خود، به طور مستقل مورد داوري قرار نگرفته است.