بررسي ارتباط نامتقارن احساسات سرمايه‌گذاران و نوسان‌هاي شاخص كل به‌روش ماركوف سوئيچينگ

هدف: مالي رفتاري بررسي مي‌كند كه نگاه سرمايه‌گذاران به بازار سرمايه و تصميم‌هاي آن‌ها، از عوامل روان‌شناختي، نظرها و ميزان ريسك‌پذيري آن‌ها نشئت مي‌گيرد و تلاش مي‌كند تا با بررسي عوامل روان‌شناختي، دليل تصميم‌هاي سرمايه‌گذاران را شناسايي كند. پژوهشگران چندين دهه است تلاش مي‌كنند تا ارتباط مستقيم احساسات و بازده شاخص كل را به روش‌هاي خطي بررسي كنند؛ اما اين پژوهش به بررسي ارتباط نامتقارن و غيرخطي بين احساسات سرمايه‌گذاران، بازده و نوسان‌هاي شاخص كل، به‌تفكيك رژيم‌هاي رونق و ركود مي‌پردازد. رسم توابع واكنش آني به‌تفكيك رژيم‌ها، اين امكان را فراهم مي‌كند تا اثر احساسات سرمايه‌گذاران بر نوسان‌هاي بازار، در رژيم‌هاي متفاوت بررسي شود. ميزان تأثيرپذيري سرمايه‌گذاران از نوسان‌هاي شاخص كل نشان داده است كه در برخي دوره‌ها، ريزش بازار زيان چشمگيري براي سرمايه‌گذاران به همراه داشته است؛ به همين دليل، در پژوهش حاضر ارتباط بين روند شاخص كل و احساسات سرمايه‌گذاران بررسي شده است. روش: در اين پژوهش از چهار معيار براي سنجش غيرمستقيم احساسات استفاده شد كه با به‌كارگيري روش تحليل مؤلفه‌هاي اصلي، ابتدا شاخص تركيبي احساسات، در بازه زماني ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ استخراج شد. در ادامه براي بررسي ارتباط نامتقارن احساسات سرمايه‌گذاران با بازده و نوسان‌هاي شاخص كل، از مدل غيرخطي ماركوف سوئيچينگ استفاده شد. همچنين براي بررسي تأثير شوك‌هاي وارد شده به هريك از متغيرهاي پژوهش، از توابع واكنش آني استفاده شد. براي تخمين مدل پژوهش، از نرم‌افزارهاي ايويوز ۱۲ و آكس متريكس ۸ استفاده شد. يافته‌ها: نتايج تخمين وجود رابطه نامتقارن بين احساسات سرمايه‌گذاران، بازده و نوسان‌هاي شاخص كل را در رژيم‌هاي رونق و ركود تأييد مي‌كند. در دوران صعودي بازار سرمايه، واكنش سرمايه‌گذاران به نوسان‌هاي بازار مثبت و شديد است؛ اما در دوران ركود واكنش سرمايه‌گذاران به نوسان‌هاي بازار منفي است. از سوي ديگر، افزايش بازده در روند نزولي بازار، واكنش منفي سرمايه‌گذاران و در روند ركود، واكنش مثبت آن‌ها را به همراه داشته است. همچنين نتايج استخراج توابع واكنش آني نشان مي‌دهد كه شوك وارد شده به هر متغير، در دوران رونق و ركود واكنش متفاوتي به همراه دارد. نتيجه‌گيري: طبق نتايج پژوهش، احتمال ماندگاري بازار در رژيم رونق ۴۱/۵۴ درصد و در رژيم ركود ۵۸/۴۶ درصد است. اين موضوع گوياي آن است كه تمايل بازار سرمايه، به ماندگاري در رژيم ركود بيشتر است. همچنين خروجي توابع واكنش آني استخراج شده از مدل، نشان داد كه شوك‌هاي احساسي مي‌توانند به تأثيرهاي چشمگيري روي بازده بازار سهام منجر شوند. اين تأثيرها مي‌توانند در رژيم‌هاي مختلف بازار (رونق يا ركود) متفاوت باشند. نتايج پژوهش حاضر در خصوص تأثير احساسات سرمايه‌گذاران بر ميزان بازده و نوسان‌هاي بازار بورس، آگاهي بيشتري را در اختيار سرمايه‌گذاران و نهادهاي تصميم‌گيرنده قرار مي‌دهد تا مسئولان اجرايي بتوانند راه‌كاري را برگزينند كه ضمن كنترل اخبار و شايعاتي كه واكنش سرمايه‌گذاران را برمي‌انگيزاند، در جهت افزايش آگاهي سرمايه‌گذاران و كاهش نوسان‌هاي بازار اقدام كنند.