واكاوي آثار اجراي طرح ساماندهي خروج دام از جنگل بر جوامع روستايي با استفاده از روش تحليل مضمون

يكي از مهم‌ترين برنامه‎هاي دولت براي حفظ عرصه‌هاي جنگلي كشور اجراي طرح خروج دام از جنگل و ساماندهي جنگل‌نشينان بوده كه در سال ۱۳۶۸ آغاز شد اما بعد از گذشت سه دهه از اجرايي شدن آن همچنان با چالش‌هاي متعددي به‌ويژه براي ساكنان روستاهاي جنگلي همراه بوده است. هدف تحقيق حاضر بررسي آثار اجراي طرح خروج دام بر ساكنين پنج روستاي جابه‌جا و ملحق شده به شهر راميان استان گلستان است. پژوهش حاضر به لحاظ هدف، كاربردي و به لحاظ رويكرد كلي و منطق پژوهش از نوع پژوهش‌هاي كيفي است كه با رويكرد اكتشافي و در چهارچوب روش پديدارشناسي به روش تحليل مضمون انجام شده است. مصاحبه‌ها در بازه زماني تيرماه 1398 تا اسفندماه 1398 انجام شد. مشاركت‌كنندگان افراد داراي تجربه زيسته در خصوص طرح خروج دام از جنگل بوده‌اند. پس از انجام 23 مصاحبه، از فرايند تحليل مضمون سه مرحله‌اي استفاده گرديد. در مرحله اول به‌منظور انجام كدگذاري باز، اقدام به پياده‌سازي محتواي كليه مصاحبه‌ها و سپس كدگذاري آن‌ها گرديد. در اين مرحله از متن مصاحبه‌ها 296 كد اوليه كه قدرت مفهومي بيشتري داشتند استخراج شد. سپس با تعيين شباهت‌ها و تفاوت‌ها، 21 مقوله فرعي شناسايي شدند. مقوله‌هاي فرعي كه داراي بيشترين قرابت معنايي و مفهومي كنار يكديگر قرار گرفتند و مضامين سازمان دهنده (اصلي) از آن‌ها احصا شد، كه دربرگيرنده مضامين اقتصادي (6 مضمون فرعي)، اجتماعي (6 مضمون فرعي)، نهادهاي - مديريتي (5 مضمون فرعي) و كالبدي (4 مضمون فرعي) بود. نتايج نشان داد طرح ساماندهي خروج دام از جنگل در منطقه راميان از ديدگاه مشمولين موفق نبوده و مشمولين طرح نياز به حمايت و هدايت به سمت خودكفايي اقتصادي و بازيابي فرهنگ اجتماعي خود دارند.