بررسي هواويزها و آستانه‌هاي آن در غرب آسيا و ارتباط آن با پوشش‌ گياهي

گرد و خاك پديده هواشناسي رايج در مناطق خشك و نيمه‌‌خشك جهان است كه در اثر عوامل طبيعي يا انساني ايجاد مي‌شود. شناسايي چشمه‌هاي فعال گردوخاك نخستين گام براي مقابله با آن و كاهش پيامدهاي مخرب آن است. براي اين منظور از دو شاخص عمق نوري هواويزها (AOD) و اختلاف بهنجار‌شده پوشش‌گياهي  (NDVI)از سنجنده MODIS ماهواره Terra براي دو دهه گذشته (2020-2001) استفاده شده است. براي بررسي چشمه‌هاي فعال هواويز در منطقه موردمطالعه درصد فراواني آستانه‌هاي هواويزها با سه آستانه 0.3، 0.5 و 1 مورد بررسي قرار گرفت. بيشينه مقادير AOD مربوط به فصول بهار و تابستان است. به‌طوركلي شش كانون اصلي هواويزها بر اساس مقادير AOD و شاخص FoO براي منطقه غرب آسيا قابل تشخيص است. اين كانون‌هاي هواويز در پهنه اقليمي بياباني گرم‌وخشك (BWh) ديده مي‌شوند. تنها كانون هووايز مؤثر در شمال‌شرقي ايران در پهنه اقليمي بياباني خشك و سرد (BWk) در كشور تركمنستان قرار دارد. بررسي ماتريس ضريب همبستگي هواويزها با پوشش‌گياهي نشان از رابطه معكوس دارد، البته اين رابطه بيشتر براي چشمه‌هاي هواويزها صادق است. فارغ از نقش تعيين‌كننده ويژگي‌هاي سطحي در رخداد هواويزها، دو پديده هواشناسي همانند باد شمال تابستانه و باد 120 روزه سيستان در تشكيل كانون‌هايي با مقادير AOD بالاتر 0.5 و 1 نقش تعيين ‌كننده‌اي دارند.