اثر تغييرات گردش ‌هاي جوي عرض ‌هاي مياني بر موقعيت ناوه مديترانه و رخداد بارش ‌هاي فوق ‌سنگين ايران

در اين پژوهش اثر گردش بزرگ مقياس عرض ‌هاي مياني بر موقعيت ناوه مديترانه براي بارش‌ هاي فوق ‌سنگين طي بازه زماني 1979 تا 2022 بررسي شد. در اين راستا با استفاده از شاخص تموج تغييرات تموج و با تحليل همديدي الگوي گردشي جو براي150 بارش فوق‌سنگين كشور تحليل شد. نتايج نشان داد كه بارش‌هاي فوق‌سنگين تحت‌تأثير تقويت ناوه اطلس، گسترش جريانات از سمت اروپا و شكل‌گيري ناوه مديترانه رخ مي‌دهد. شكل‌گيري ناوه اطلس سبب افزايش دامنه امواج، شكل‌گيري پشته برروي اروپا و ناوه مديترانه مي‌شود. با شكل‌گيري اين الگو، ناوه مديترانه تغييرات طول و عرض جغرافيايي 8 درجه را نسبت به ميانگين خود تجربه مي‌كند. تغييرات مكاني ناوه مديترانه به‌دليل تغييرات نصف‌النهاري امواج باد غربي برروي اروپا و موقعيت ارتفاع زياد جنب‌حاره است. متغييرترين قسمت باد غربي منطبق بر بلاكينگ شرق اطلس و ناوه مديترانه است كه با تشديد شيو بين ارتفاع زياد و كم‌ارتفاع، جريانات نصف‌النهاري شده و مقدار تموج افزايش مي‌يابد. اين شرايط منجر به تقويت پشته اروپا، افزايش دامنه امواج، تكوين بندال و گسترش ناوه مديترانه تا عرض 25 درجه مي‌شود. تكوين بلاكينگ اطلس سبب تقويت پشته برروي اروپا و گسترش جريانات به سمت مديترانه مي‌شود. همچنين گسترش نصف‌النهاري ارتفاع زياد اروپايي منجر به تشديد شيو فشار، شارش جريانات سرد شمالي، تشديد جبهه‌زايي، تعميق ناوه مديترانه تا درياي سرخ مي‌شود. همزمان با تقويت ناوه مديترانه گسترش‌ شرق‌سوي واچرخند عربستان علاوه‌بر اين‌‌كه منجر به گسترش شرق‌سوي ناوه مديترانه مي‌شود، رطوبت مناسبي نيز براي رخداد بارش‌هاي فوق‌سنگين كشور تأمين مي‌كند.