اثر تخريب و بهره‌برداري سنتي جنگل در شيب‌هاي مختلف بر رواناب و رسوب در جنگل‌هاي زاگرس (مطالعۀ موردي: محدودۀ سورگه در منطقۀ حفاظت‌شدۀ مانشت و قلارنگ استان ايلام)

اين پژوهش با هدف بررسي اثر تخريب ناشي از بهره‌برداري سنتي جنگل بر رواناب و رسوب در پي تغيير برخي ويژگي‌هاي خاك در ناحيۀ رويشي زاگرس در منطقة حفاظت‌شدۀ مانشت و قلارنگ در شمال شهر ايلام انجام گرفت. براساس اهداف تحقيق، تيمارهاي جنگل تخريب‌شده، جنگل دست‌نخورده (شاهد) و اراضي كشاورزي در منطقه در سه شيب (15، 25 و 35 درصد) و هر كدام در سه تكرار در نظر گرفته شد. در اين تحقيق رواناب و رسوب ناشي از بارش‌هاي طبيعي بررسي شد. براي بررسي تأثير پوشش گياهي بر مقدار رواناب و رسوب از آزمون تجزيۀ واريانس، براي مقايسۀ ميانگين‌ها از آزمون دانكن و براي تعيين معني‌داري و حد تأثير هر يك از متغيرهاي اندازه‌گيري‌شده در خاك بر مقدار رواناب و رسوب از روش همبستگي پيرسون استفاده شد. نتايج نشان داد كه با افزايش شيب، نفوذ آب در خاك كاهش مي‌يابد و در نتيجه رواناب و رسوب بيشتري توليد مي‌شود. مقدار رواناب، رسوب و ضريب رواناب در اراضي تخريب‌يافتۀ جنگلي بيشتر از تيمار جنگل دست‌نخورده (شاهد) و اراضي كشاورزي است. در اراضي تخريب‌يافتۀ جنگلي مقدار رواناب 5.43 ميلي‌متر و مقدار رسوب 0.3671 تن در هكتار، در اراضي جنگل دست‌نخورده (شاهد) مقدار رواناب 0.33 ميلي‌متر و مقدار رسوب 0.0019 تن در هكتار و در اراضي كشاورزي مقدار رواناب 0.22 ميلي‌متر و مقدار رسوب 0.004 تن در هكتار محاسبه شد. نتايج ضريب همبستگي نشان داد كه به‌ترتيب پارامترهاي اسيديته، درصد رس و درصد سيلت با مقدار رواناب همبستگي مثبت و درصد ماسه همبستگي منفي دارند. پارامترهاي اسيديته و درصد سيلت همبستگي مثبت و درصد ماسه همبستگي منفي با مقدار رسوب دارند. با توجه به نتايج اين تحقيق مي‌توان نتيجه‌گيري كرد كه از بين بردن يا تغيير كاربري پوشش گياهي به‌ويژه پوشش جنگلي، نفوذپذيري خاك را كاهش و در نتيجه مقدار رواناب و رسوب خاك را افزايش مي‌دهد. بنابراين با حفظ، احيا و توسعۀ درختان و درختچه‌هاي جنگلي و نيز جلوگيري از تغيير كاربري اين اراضي به كشاورزي به‌ويژه در اراضي شيبدار جنگلي مي‌توان از توليد رواناب و رسوب جلوگيري كرد.