ارزيابي توان اكولوژيك توسعۀ تفرج گسترده در جنگل‌هاي گز شهرستان ورامين با استفاده از ارزيابي چندمعياره و سيستم اطلاعات جغرافيايي

مناطق خشك و نيمه‌خشك جنوب شهرستان ورامين از مناطقي است كه به‌دليل برقراري شرايط فرسايش خاك، چراي مازاد دام و تخريب مراتع و پوشش گياهي در اولويت اجراي برنامه‌هاي توسعۀ گردشگري و حفاظت هستند. در اين پژوهش ارزيابي جامعي از شرايط اكولوژيكي اين مناطق براي توسعۀ تفرج انجام گرفته است. ابتدا در چند مرحله نمونه‌هاي خاك و پوشش گياهي از قطعات نمونۀ 0.35 هكتاري در يك شبكۀ آماربرداري با ابعاد 600×600 متر از هر سه منطقۀ دولت‌آباد، شكرآباد و فخرآباد در ورامين و پيشوا برداشت و داده‌ها و نقشه‌هاي لازم تهيه شد. نمونه‌هاي خاك به آزمايشگاه منتقل و ويژگي‌هاي EC، pH، N، P، TNV،‌‌OC و مقدار شن، سيلت و رس اندازه‌گيري و نقشه‌هاي آنها تهيه شد. سپس توان اكولوژيكي تفرج به روش روي‌هم‌گذاري نقشه‌هاي اكولوژيكي ارزيابي شد. بدين منظور نخست نقشه‌هاي عوامل اكولوژيكي شامل شيب، جهت، ارتفاع، تراكم پوشش گياهي، بارش، دما و نيز بافت خاك تهيه شد، سپس اين نقشه‌ها طبقه‌بندي و با استفاده از روش ارزيابي چندمعياره برحسب حد مطلوبيت براي تفرج گسترده وزن‌دهي و روي‌هم‌گذاري شد. در نهايت طبقه‌هاي با توان 1، 2 و نامطلوب از تلفيق اين لايه‌ها ايجاد و مناطق داراي توان معرفي شدند. نتايج نشان داد كه منطقۀ شكرآباد از نظر مجموع و جمع‌بندي عوامل اكولوژيكي تأثيرگذار بر توان گردشگري نسبت به دو منطقۀ فخرآباد و دولت‌آباد داراي توان بيشتري است. به‌طور كلي آنچه سبب تفاوت و برتري توان گردشگري منطقۀ شكرآباد نسبت به دو منطقۀ ديگر شده عامل خاك است. خاك و نوع بافت خاك به‌علت تأثير بر پوشش گياهي و همچنين جذب آب سبب شده كه شرايط توسعۀ تفرج در منطقۀ شكرآباد نسبت به دو منطقۀ ديگر بهتر باشد. عامل مهم ديگر كاربري سرزمين و نزديكي اين منطقه به منطقۀ حفاظت‌شدۀ كوير است كه ظرفيت زيادي در منطقۀ شكرآباد براي توسعۀ تفرج فراهم مي‌آورد. نتايج اين تحقيق نشان داد كه مي‌توان با تلفيق روش ارزيابي چندمعياره و سيستم اطلاعات جغرافيايي و در نظر گرفتن همۀ عوامل اكولوژيكي، توان واقعي تفرج گسترده در مناطق و ذخيره‌گاه‌هاي جنگلي را تعيين كرد.