پاسخ ‎ريخت‌شناسي برگ گونه‎هاي بلوط ايراني (Quercus brantii) و بنه (Pistacia atlantica) به گراديان ارتفاع از سطح دريا در جنگل‌هاي زاگرس، ايلام

اين پژوهش به بررسي خصوصيات ريخت‌شناسي برگ گونه‌ بلوط ايراني (Quercus brantii) و بنه (Pistacia atlantica) در 15 رويشگاه جنگلي استان ايلام و در محدوده‌ ارتفاعي حدود 1000 متر (از حدود 1100 تا حدود 2000 متر از سطح دريا)، مي‎پردازد. در هر رويشگاه و از هر گونه، پنج پايه درخت سالم و از هر پايه پنج برگ سالم و بالغ از قسمت بيروني و وسط تاج جمع‌آوري شدند. صفات شاخص سطح برگ، طول دمبرگ، طول رگبرگ اصلي، محيط برگ، طول پهنك، عرض پهنك و تعداد دندانه‎هاي حاشيه‌ برگ اندازه‎گيري شدند. داده‌ها براساس طرح آماري آشيانه‎اي تجزيه و تحليل شده و ميانگين ويژگي‌هاي مورد بررسي با آزمون چند دامنه‌اي LSD مقايسه شدند. نتايج حاكي از اختلاف معني دار بين تمام صفات مورد مطالعه در بين رويشگاه‌ها به تغييرات ارتفاع بود. در گونه‌ بلوط ايراني، صفات طول دمبرگ (1/72سانتي‌متر)، محيط ‌برگ (20/23سانتي‌متر)، طول برگ (8/17 سانتي‌متر)، عرض برگ (4/43 سانتي‌متر) و سطح برگ (28/16 سانتي‌متر مربع) در ارتفاعات بالاتر داراي ميانگين بيشتري نسبت به ارتفاعات پايين‌تر بودند. اما، ميانگين صفات تعداد دندانه‌هاي چپ و راست برگ به ترتيب 12/26و 12/47، ميانگين وزني بيشتري را در ارتفاعات پايين نشان دادند. در گونه‌ بنه، صفات اندازه‌گيري‌شده در ارتفاعات بالاتر همانند طول دمبرگ (0/46 سانتي‌متر)، محيط برگ (13/98سانتي‌متر)، طول برگ (5/533 سانتي‌متر)، عرض برگ (3/29 سانتي‌متر) و سطح برگ (12/31سانتي‌متر مربع) داراي ميانگين بيشتري و تفاوت معني‌داري با صفات مورد اندازه‌گيري در ارتفاعات پايين‌تر به‌ترتيب: 0/24 سانتي‌متر، 12/26سانتي‌متر، 5/18 سانتي‌متر، 3/0 سانتي‌متر و 10/85سانتي‌متر مربع داشتند. وجود تغييرات معني‎دار درون جمعيتي، ايده‌ تنوع ريختي درون جمعيت‎ها را براي گونه‌ بلوط و بنه در سطح منطقه‌اي و حتي در زاگرس تا حدودي تقويت مي‎كند. از ميان ويژگي‏ هاي مورد مطالعه آن‌هايي كه تأثيرپذيري كمتري نسبت به تغييرات محيطي دارند، مي‎تواند در تفكيك گونه‎ها به‌عنوان صفت متمايز‌كننده مورد استفاده قرار گيرد.