سازوكار ترجمه‌ شعر: مطالعه‌ موردي ترجمه‌ منظوم شعر

ترجمه‌ شعر در طول ساليان گذشته موضوعِ موردتوجه پژوهشگران بوده و با چالش هاي فراواني از جمله دشواري در انتقال معنا، حفظ فُرم و ساختار شاعرانه و نيز حفظ تأثير عاطفي اثر اصلي مواجه بوده است. هدف اصلي اين مقاله به دست آوردن درك عميق تري از فرايند ترجمه، به ويژه ترجمه‌ شعر است. تحقيق حاضر با به كارگيري رويكرد تحليلي كنراد پاتر آيكن در ترجمه (۱۹۱۷) به دنبال روشن كردن جنبه هاي شناختي دخيل در انتقال معناي شاعرانه از زباني به زبان ديگر است. براي نيل به اين مهم، پژوهش پيش روي از طريق مطالعه‌ موردي ترجمه‌ شعر «When You Are Old» سروده ويليام باتلر ييتس به زبان تركي باهدف بررسي تصميمات پيچيده و اقتباس‌هاي خلاقانه‌اي انجام مي شود كه مترجم بايد با حفظ جوهر اصلي شعر انجام دهد. نتايج اين پژوهش نشان مي دهد كه مترجمِ شعر براي دستيابي به ترجمه‌ موفق بايد در دو حوزه انتقال معني و حفظ فُرم شعر فعاليت نمايد. انتقال معني همانند ديگر متون بوده و در صورت تسلط مترجم به زبان مبدأ و مقصد به شكل كامل اتفاق مي افتد. اما براي انتقال فُرم شعر، مترجم لاجرم بايد در زبان مقصد در هيئت يك شاعر ظاهر شود. بررسي اشعار ترجمه شده در زبان هاي تركي (ترجمه‌ صابر از حافظ)، فارسي (ترجمه‌ نسيم شمال از صابر) و انگليسي (ترجمه‌ فيتزجرالد از خيام) نشان مي دهد كه مترجمان موفقِ اشعار، شعراي موفقي نيز هستند. به عبارت ديگر، تسلطِ تنها بر عروض و ساخت هاي شعري در زبان مقصد مكفي نبوده و مترجم بايد حتماً ذوق شعري داشته و حتي شاعر نيز باشد. اين مطالعه نشان مي دهد كه اگر شعرِ ترجمه شده در زبان مقصد به عنوان شعر بومي آن زبان مقبول افتد، آنگاه ترجمه‌ شعر موفق بوده است. همچنين، يكي از ملاك هاي سنجش كم و كيف موفقيت ترجمه ارجاع به ترجمه هاي موفق آن زبان، همانند سه نمونه اي است كه در اين پژوهش بررسي شده اند.