طراحي الگوي حكمراني شهري هوشمند با استفاده از رويكرد فراتركيب

هدف: يكي از مفاهيمي كه در راستاي نهادينه‌ سازي جامعه مدني طي سال‌هاي اخير مطرح شده است، مفهوم حكمراني هوشمند است. در اين بين، شناسايي عوامل مؤثر بر حكمراني هوشمند، مي‌تواند چراغي فراروي راهبري طرح‌هاي دولت هوشمند باشد. اصول حكمراني هوشمند، به رضايتمندي همه عناصر حاضر در يك جامعه منجر مي‌شود و رشد روزافزون جمعيت و به‌دنبال آن، بحران‌هاي متعدد، رهبران و دولت‏مردان را در مسير هوشمندسازي تمام ابعاد و اركان جوامع سوق داده است؛ بنابراين تلاش براي تحقق حكمراني هوشمند شهري، در جهت جلوگيري و كاهش چالش‌ها و مسائل شهرداري ضروري است. در كنار رسيدن به زبان مشترك، پژوهش‌هايي كه تاكنون انجام شده، گام‌هاي اوليه براي حركت به‌سمت تحقق شهر هوشمند و حكمراني هوشمند بوده است. همچنين در حكمراني سنتي، اطلاعات و داده‌ها به اندازه كافي در دسترس نيست و اين در حالي است كه اكنون اين اطلاعات و داده‌ها وجود دارد و بايد چگونگي استفاده و بهره‌مندي از آن فراگرفته شود؛ از اين رو اين امر نيازمند پژوهش‌هايي گسترده‌تر است. روش: رويكرد پژوهش حاضر كيفي است. براي اجراي پژوهش، از روش هفت‌مرحلهاي فراتركيب سندلوسكي و باروسو استفاده شد. پژوهش جاري با مراجعه به كليه منابع مرتبط با حكمراني هوشمند و عوامل ضروري وابسته به آن، مشتمل بر ۱۴۷۰ مقاله، كتاب و پايان‌نامه از منابع معتبر داخلي و خارجي منتشرشده در پايگاه اطلاعات علمي، در بازه زماني ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۱ خورشيدي و ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ ميلادي صورت گرفت. يافته‌ها: بررسي ادبيات موجود در زمينه حكمراني شهري هوشمند نشان مي‌دهد كه برخلاف اينكه تاكنون پژوهش‌هاي متعددي در اين زمينه صورت پذيرفته است؛ اما تنها به بخشي از ابعاد و شاخص‌هاي حكمراني شهري هوشمند پرداخته شده است و در هيچ‌يك از پژوهش‌هاي انجام‌شده، ابعاد و مقوله‌هاي حكمراني شهري هوشمند يك‌جا بررسي نشده است. در اين پژوهش به‌منظور شناسايي ابعاد و شاخص‌هاي حكمراني شهري هوشمند، كليه پژوهش‌هاي صورت‌گرفته داخلي از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۱ و پژوهش‌هاي خارجي در اين زمينه از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ ميلادي، به‌صورت نظام‌مند مطالعه و به‌طور يكپارچه مؤلفه‌هاي مؤثر در حكمراني شهري هوشمند شناسايي شد. با در نظر گرفتن ميزان ارتباط با موضوع پژوهش، منابع اوليه غربال شد و تعداد ۱۰۶ منبع انتخاب و كدگذاري روي مفاهيم مستخرج از آن‌ها انجام شد. در مجموع، بر اساس نتايج مرور نظام‌مند با رويكرد فراتركيب، چهار كد انتخابي (اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و سياسي) و ۱۰ كد محوري (مديريت خدمات، بهره‌وري، مديريت و سازمان‏دهي، رهبري، قانون‏گذاري، پشتيباني و حمايت، كيفيت حكمراني، مشاركت، آموزش و زيرساخت‌هاي فناوري اطلاعات) استخراج شد. نتيجه‌گيري: بيشترين تعداد مطالعات مربوط به مديريت خدمات الكترونيك، زيرساخت‌هاي فناوري اطلاعات و قانون‏گذاري الكترونيك و كمترين تعداد در خصوص كيفيت در حكمراني الكترونيك است. به‌منظور سنجش پايايي و كنترل كيفيت، از روش كاپا استفاده شد. مقدار شاخص كاپا براي عوامل حكمراني هوشمند محاسبه شد كه در سطح توافق عالي قرار گرفت. بررسي پيشرفت اقدام‌هاي دستگاه‌هاي اجرايي و زيرمجموعه‌هاي وابسته به دولت در جهت استقرار حكمراني هوشمند، نيازمند مؤلفه‌ها و زيرمؤلفه‌هايي به‌منظور ارزيابي است. با ارائه مدل ارزيابي حكمراني هوشمند، شامل ابعاد و مقوله‌ها، بخش‌هاي وابسته به دولت و حكومت قادرند از اثربخشي اقدام‌هاي انجام شده، اطمينان حاصل كنند و از حوزه‌هاي بهبودپذير دستگاه‌هاي خود آگاه شوند. با ارائه يك مدل يكپارچه حكمراني هوشمند به‌روش فراتركيب، دولت‌ها قادر خواهند بود كه ضمن اطمينان از روند رو به پيشرفت استقرار حكمراني هوشمند، به ارزيابي عملكرد بخش‌هاي وابسته به خود اقدام كنند.