روندنگاري تحقيقات در حوزه حكمراني مشاركتي: ترسيم نقشه هم‌ زماني و هم ‌رخدادي واژگان

هدف: خصلت ساختار جامعه امروزي، به‌گونه‌اي است كه بدون مشاركت و همراهي مردم در فرايند تصميم‌گيري و اجرا و نظارت امور، نمي‌توان به اجراي موفق طرحي اميدوار بود. به‌دليل اهميت زياد حكمراني مشاركتي در موفقيت يك نظام سياسي و اداري، بررسي انتشارات علمي در اين حوزه شايان توجه است. يك متخصص در زمينه حكمراني مشاركتي، مي‌تواند ضعف‌ها و قوت‌هاي مختلف حوزه پژوهش را كشف و تجزيه‌وتحليل كند؛ اما بديهي است كه حجم انبوه اسناد تحقيقات در دسترس، اين امر را دشوار و وقت‌گير مي‌كند. بنابراين، استفاده از ابزارهاي پشتيباني علمي براي كشف ساختار مفهومي يك محدوده مورد مطالعه، ارزشمند و ضروري است. هدف از اين مقاله، پاسخ به مجموعه‌اي از سؤال‌هاي پايه‌اي مرتبط با توليدات علمي و ارزيابي روند تحقيقات منتشر شده در حوزه حكمراني مشاركتي، به‌عنوان يكي از حوزه‌هاي بسيار كاربردي و مهم در علوم مختلف، به‌ويژه علوم سياسي و مديريت دولتي با استفاده از تحليل هم‌واژگاني است. روش: اين مقاله با استفاده از فنون علم‌سنجي، به بررسي توليدات علمي در حوزه حكمراني مشاركتي، از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۲۳، در پايگاه وب آو ساينس، به‌عنوان پايگاه داده مرجع مي‌پردازد. در اين پژوهش از نرم‌افزارها وي‌اُاِس ويور و اكسل براي تحليل داده‌ها و نمايش نمودارهاي پراكندگي انتشارات در بين كشورهاي مختلف و نحوه توزيع آن‌ها در مجلات استفاده شده است. با بررسي ۳۵۸۰۰ مدرك علمي در حوزه پژوهش، ۷۰۷۷۱ كلمه كليدي شناسايي شد. يافته‌ها: يافته‌ها نشان مي‌دهد كه تعداد انتشارات در اين حوزه، طي ساليان گذشته سير بسيار صعودي داشته كه نشان‌دهنده اهميت يافتن حكمراني مشاركتي در بين پژوهشگران است. در اين بين، كشورهاي آمريكا با ۸۸۶۲ مدرك، انگلستان با ۵۵۴۷ مدرك، چين با ۳۸۳۳ مدرك، استراليا با ۳۱۳۲ مدرك و هلند با ۲۷۹۹ مدرك بيشترين انتشارات را در اين حوزه ثبت كرده‌اند. بررسي حوزه‌هاي موضوعي پژوهش‌ها نشان مي‌دهد كه بيشترين تمركز در توليد علم در حوزه حكمراني مشاركتي، در بخش‌هاي علوم محيط زيست، منابع طبيعي، اكوسيستم‌ها و شركت‌هاست. يافته‌هاي حاصل از تحليل هم‌رخدادي واژگان نشان مي‌دهد كه مفاهيم «مديريت»، «شبكه» و «خط‌مشي» بيشترين پيوند را با مفهوم حكمراني مشاركتي دارند. نتيجه‌گيري: ترسيم ساختار مفهومي حكمراني مشاركتي نشان مي‌دهد كه محتوا و كاركرد اصلي حكمراني، خط‌مشي‌گذاري است و ساختار و نحوه هماهنگي ميان اجزا، عناصر، نهادها و سازمان‌ها، بر اساس «شبكه» شكل مي‌گيرد و اجراي حكمراني به‌واسطه «مديريت» صورت مي‌پذيرد. با تحليل نقشه هم‌زماني كلمات كليدي نيز مي‌توان به اين نتيجه رسيد كه مشاركت در سال‌هاي قبل از ۲۰۱۰، در سطح خُرد (مانند شركت‌ها و سازمان‌ها) مطرح بوده است؛ ولي در سال‌هاي نزديك به ۲۰۲۲ در سطح كلان (مانند حكمراني و سياست) مطرح مي‌شود. با توجه به اينكه حكمراني مشاركتي و مردمي، در سال‌هاي اخير در كانون توجه مسئولان و مديران كشور قرار گرفته است، نتايج اين پژوهش مي‌تواند به ترويج ادبيات اين حوزه كمك شاياني كند و همچنين، براي پژوهشگراني كه تمايل دارند در اين حوزه پژوهش كنند، در فهم وضعيت دانش موجود و هدايت سياست‌هاي علمي راه‌گشا باشد. با توجه به روندنگاري انجام شده، در پايان، موضوعات پيشنهادي پژوهشي، به‌منظور فراگيري بيشتر دانش حكمراني مشاركتي ارائه شده است.