نظريه مساهمت ابتدايي در سود؛ تحول در مفهوم شركت و بستري براي تحقق بانكداري اسلامي

در نظر مشهور فقهاي اماميه شركت مترادف با اشاعه است، يعني امتزاج حقوق و مالكيت‌ها به‌نحوي‌كه قابل‌تمييز نباشد كه ممكن است به سبب اختياري مانند عقد، حيازت، مزج يا سبب قهري مانند ارث، امتزاج و مانند آن حاصل شود، در اين صورت موضوع محدود به مواردي است كه اشاعه در آن ممكن باشد و لذا مواردي چون شركت در ديون، منافع، اعمال و اعتبارات كه از قضا در اقتصاد و بانكداري امروز رايج است از حيطه شركت خارج مي‌شود، اما آيا تراضي دو طرف مي‌تواند سبب اشاعه و شركت باشد؟ و آيا تحقق شركت بدون اشاعه امكان‌پذير است؟ يا طبق نظريه سنتي اشاعه در تحقق شركت معتبر است؟ پژوهش حاضر كوشيده است به اين سؤال‌ها پاسخ دهد و با مطالعه در اقوال فقها به روش استقراء و تحليل داده‌ها به اين نتيجه رسيده است كه مفهوم شركت در انديشه فقهاي اماميه متحول و متكامل شده است و در باور متأخرين اشاعه در تحقق شركت شرط نيست، بلكه مساهمت ابتدايي در سود بدون امتزاج اموال كافي است. با پذيرش اين مفهوم از شركت چالش‌هاي پيش‌روي نظريه سنتي شركت برطرف شده و بستري نو براي تحقق بانكداري اسلامي فراهم مي‌شود.