نقد ادبي تكاملي و كاربرد آن در تحليل داستان مطالعه موردي: رمان بامدادخمار

نظريه«تكامل بر اساس انتخاب طبيعي» كه در نيمه دوم قرن نوزدهم توسط چارلز داروين ارائه شد، صرفاً در حيطه زيست‌شناسي باقي نماند و بر درك عالمان علوم انساني و اجتماعي از موضوعات مورد مطالعه خود، تأثير ژرفي نهاد. روان‌شناسي و نقد ادبي، از جمله معارفي بودند كه به لحاظ بينش و روش، تحت تأثير اين نظريه قرار گرفتند و داروينيسم ادبي را بنيان نهادند. داروينيسم ادبي مدعي است رفتارهاي ادبي در طبيعتِ فرگشت‌يافته بشر ريشه دارد. البته گاه اصطلاح «نقد فرگشتي» جايگزين «داروينيسم ادبي» شده و به‌جاي آن به‌كاررفته است.در اين مقاله كوشيده‌ايم گزارشي از سير تأثيرپذيري ادبيات و نقد ادبي از نظريه تكامل(فرگشت) ارائه نماييم و نشان دهيم كه نقد ادبي تكاملي(فرگشتي)، با شناسايي نيازهاي اساسي و مشترك انسان از قبيل جذابيت جنسي، فرزند آوري، موقعيت اجتماعي، بر پايه روانشناسي و زيست‌شناسي تكاملي ضمن ارائه خوانشي جديد از متون ادبي به كاوش در شخصيت‌هاي انساني كه در ادبيات بازنمايي شده، مي‌پردازد. پس از معرفي اين رهيافت به متون ادبي، با روشي توصيفي-تحليلي، يكي از رمان‌هاي عامه‌پسند معاصر ايران (بامداد خمار) نوشته فتانه حاج سيد جوادي را مورد نقد فرگشتي قرارداده، به اين نتيجه رسيده‌ايم كه نقدفرگشتي ادبي، ظرفيت بازنمايي محتواي زيستي متون داستاني را دارا است و طبيعت انساني را به خوبي از طريق تحليل اين نوع متون به تصوير مي‌كشد.