بررسي شناختي استعارۀ احساسات عشق و غم در اشعار فضولي بغدادي

پژوهش حاضر با نگاه ميان‌رشته‌اي ادبيات و علوم شناختي به بررسي مفهوم‌سازي استعاري احساسات عشق و غم در ديوان اشعار فارسي ملامحمد فضولي بغدادي اختصاص دارد. در مورد ضرورت اتخاذ ماهيت ميان‌رشته‌اي اين پژوهش بايد گفت تحليل فهم متن از جنبه‌ ميان‌رشته‌اي، بررسي آن را بر اساس اصول علومي مانند زبان‌شناسي شناختي ممكن مي‌سازد. تحقيق حاضر پژوهشي توصيفي-تحليلي با رويكرد نظريه استعاره شناختي است. اين پژوهش در پي پاسخ به اين سؤالات است كه كلان الگوهاي استعاري فضولي در بيان احساسات عشق و غم در اشعارش كدامند و چه تفاوتي با حوزه‌هاي مبدأ استعاري از ديد كوچش (2000) در باب حوزه‌هاي استعاري احساسات دارند؟ آيا مفهوم‌سازي استعاري احساسات در اشعار فضولي بغدادي با الگوي مفهوم‌سازي استعاري جهاني تطابق دارد يا مفهوم‌سازي احساسات به صورت فرهنگي و خاص است؟ با بررسي تعداد 5814 بيت شعر از ديوان فارسي فضولي مشخص شد 122 عنوان عبارت استعاري احساس غم و 107 عنوان عبارات استعاري در حوزه عشق را شامل مي‌شوند و كلان‌الگوهاي استعاري به ترتيب بسامد مشخص شدند. همچنين مشخص شد كه احساسات عشق و غم در اشعار فضولي بغدادي با قلمروهاي مبدأ استعاري كوچش (2000) شباهت‌ها و تفاوت‌هايي دارند. شباهت‎ قلمروهاي استعاري كوچش و فضولي در مفهوم‌سازي استعاري احساسات نشان از فرضيه‌ جهاني استعاره‌هاي مفهومي است. اين شباهت‌ها ناشي از حالات فيزيولوژيكي و رفتاري احساسات مذكور يا واكنش‌هاي ناشي از اين احساسات است. تفاوت‌هاي قلمروهاي مبدأ استعاري مورد نظر كوچش و فضولي هم ناشي از عقايد و باورهاي فرهنگي گروه اجتماعي و فرهنگي خاص فضولي بغدادي است.