اثرگذاري نقش هاي ترغيبي، عاطفي و ادبي در تبيين آموزه هاي اخلاقي مندرج در غزليات و ترجيعات مولوي؛ با رويكرد به نظريۀ ارتباط كلامي ياكوبسن

زمينه: مولوي در غزل ها و ترجيعات خود، ارتباطي ژرف با مخاطبان برقرار كرده و رويكردهاي تعليمي اش را براي آنها شرح داده است. پيوند ميان خالق اثر، متن خلق شده و شنونده در اين شعرها برجسته به نظر مي‌رسد. در دوران معاصر، نظريه پردازان بسياري به ارتباط ميان اين مؤلفه ها پرداخته اند كه از اين بين، رومن ياكوبسن و نظريۀ ارتباط كلامي او از اعتبار بيشتري برخوردار است. بررسي آموزه هاي تعليمي مولوي و چگونگي بازنمايي آن بر اساس مباني نظريۀ مذكور با عنايت به نقش هاي ترغيبي، عاطفي و ادبي، هدف و مسألۀ اصلي پژوهش حاضر است. اين تحقيق با تكيه بر منابع كتابخانه اي و روش توصيفي-تحليلي تدوين شده است. نتيجه گيري: نقش ترغيبي زبان در غزليات و ترجيعات براي سوق دادن مخاطب به انجام بايسته هاي اخلاقي و پرهيز از كاستي هاي مَنشي بوده است. نقش عاطفي، بيانگر چيرگي منِ اجتماعي مولوي بر منِ فردي اوست. اين مقوله باعث شده است استفاده از واژگاني با بار معنايي اندوه آور در شعرها افزايش يابد. نقش ادبي، مبيّن قدرت تصويرگري مولوي براي محسوس جلوه دادن تضادها و تقابل هاي اخلاقي موجود در جامعه است. در مجموع، غزليات و ترجيعات، بستري براي بازنمايي آموزه هاي اخلاقي متنوعي چون: «خدامحوري، توكل به حق تعالي، پرهيز از عادات بد، گرايش به عادات نيكو، خودمراقبتي، نفس ستيزي، تبيين عظمت باري تعالي، ضعف انسان در برابر قدرت خداوند، دشوار بودن عشق در آغاز راه، سودمندي عشق ورزيدن پس از تاب آوردن سختي هاي آن، بدل شدن سالك از فردي منفعل به انساني كامل در اثر بهره مندي از توجهات الهي، عشق عامل عزت بخشيدن به انسان، اظهار بندگي در برابر خداوند» شده است.