اختيار انسان در قلمرو مسئوليت اخلاقي (مقايسه آراي ابن سينا و ابن عربي)

زمينه: اولين شرط مسئوليت اخلاقي اختيار است. ابن سينا براي تبيين اختيار در اخلاق به مباني عقلي حسن و قبيح براي چگونگي متخلق شدن به فضايل در انسان مي پردازد. نزد ابن عربي اين موضوع چنين است كه فضايل اخلاقي همان اتحاد با اعيان ثابته انسان است كه مظهر يكي از اسماء مي شود. در پژوهش حاضر سعي شده ديدگاه اين دو فيلسوف اسلامي در زمينه اختيار انسان در قلمرو مسئوليت اخلاقي مورد مقايسه قرار گيرد. نتيجه گيري: ابن سينا تاكيد دارد حسن و قبح از اين لحاظ كه وجوه هستي شناختي دارند مي توانند از طريق شريعت و بواسطه عقل فعال و توسط وحي به پيامبر الهام شوند و بنيان قوانين عملي و اخلاقي باشند. پاسخ به مسئله جبرانگاري در اراده انسان كه بواسطه الزام به شريعت الهي براي انسان پديد مي آيد چنين است كه كمالات حدود اخلاقيات از شريعت يافته مي شود اما سپس قواي نظري انسان در آن تصرف مي كند كه از طريق شناختن قوانين و بكار بستن آنها در جزئيات ميسر مي شود. در ديدگاه ابن عربي، جبر وجهي هستي شناختي دارد، اما معرفت انسان درباره عين ثابت خود و اراده براي اتحاد با آن نوعي از اختيار را براي متخلق شدن به فضايل اخلاقي به انسان مي دهد. تفاوت نظريه ابن سينا و ابن عربي در رويكرد فلسفي، علم و اراده عنايي ابن سينا و رويكرد كلامي-عرفاني، وحدت شخصيه وجود ابن عربي است.